SỰ KIỆN & VẤN ĐỀ TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG DIỄN ĐÀN KINH DOANH VĂN HÓA XÃ HỘI THỊ TRƯỜNG ĐỊA ỐC THẾ GIỚI
Thứ Tư,  23/8/2017, 11:31 (GMT+7)
Đặt báo in

Cây lúa trước cơn hạn, mặn thế kỷ

Trần Hữu Hiệp (*)
Thứ Sáu,  25/3/2016, 09:00 (GMT+7)
Chia sẻ:




Cây lúa trước cơn hạn, mặn thế kỷ

Trần Hữu Hiệp (*)

Một kênh dẫn nước nội đồng ở Trà Vinh khô cạn vì hạn hán. Ảnh: T.H.H

(TBKTSG) - Thiên tai là điều khó tránh, cũng như lũ lụt, hạn mặn ở đồng bằng sông Cửu Long không nằm ngoài dự báo. Người dân nơi đây không có con đường nào khác là phải hướng đến mục tiêu dài hạn để thích ứng.

Từ “chống lũ”, rút ra kinh nghiệm “né lũ”, rồi hình thành triết lý “sống chung với lũ” đến hạn mặn, cũng phải chủ động thích nghi. Nhưng làm sao để nông dân ĐBSCL có thể kiếm sống và làm giàu trước thách thức của thiên tai và nhân tai?

Lời giải cho bài toán này cần có sự tiếp cận đa ngành, cần quy mô sản xuất lớn hơn, cần tích tụ ruộng đất nhiều hơn để thích nghi với phương thức sản xuất chuyên nghiệp hơn, chuyển đổi từ tư duy “sản xuất nông nghiệp” sang “kinh doanh nông nghiệp” bằng các bài toán kinh tế: chi phí và lợi ích.

Từ “thoát lũ” sang “trữ ngọt”

Lâu nay, chúng ta xây dựng hệ thống thủy lợi chủ yếu là để “thoát lũ”, phải chăng nên chuyển sang “trữ ngọt” và dùng nước tiết kiệm. Từ xưa, cùng với lũ, thiên nhiên đã hình thành các “túi nước tự nhiên” khổng lồ ở vùng Đồng Tháp Mười và tứ giác Long Xuyên để trữ nước. Từ bao đời nay, người dân ven biển đã biết dùng lu, khạp để trữ ngọt mùa mưa dùng cho mùa khô. Tư duy đó cần được nâng tầm lên bằng việc rà soát, cập nhật, điều chỉnh quy hoạch tổng thể vùng, từng tiểu vùng, ngành, nhất là quy hoạch sản xuất, hạ tầng thủy lợi, giao thông… như chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ mới đây về phòng, chống xâm nhập mặn. Thực tế, trong một số tiểu vùng ở Trà Vinh, Hậu Giang, có những ruộng lúa thiếu nước chết khô, thì vẫn có nhiều nông dân “né hạn” nhờ chủ động lịch thời vụ, sử dụng giống ngắn ngày, có những rẫy màu chủ động được nước ngầm tưới nước, nên tránh được thiệt hại.

Cây lúa và an ninh lương thực

Trong điều kiện hiện nay và chắc chắn sẽ còn lâu hơn nữa, an ninh lương thực vẫn là vấn đề mang tính toàn cầu và Việt Nam vẫn là quốc gia đóng góp có trách nhiệm cho thế giới. Chúng ta xác định lúa gạo là vấn đề chiến lược và đã có nhiều chính sách tốt. Song, trước thách thức của biến đổi khí hậu, thiên tai và nhân tai, buộc chúng ta phải nghĩ đến một “hệ điều hành” mới, sao cho vẫn giữ vững nguyên tắc “hai bảo đảm” - an ninh lương thực quốc gia và nâng cao thu nhập cho người trồng lúa. Về lâu dài, không nên phát triển cây lúa bằng mọi giá, ngăn mặn một cách cứng nhắc mà bỏ qua yếu tố kinh tế: chi phí và lợi ích. 

An ninh lương thực không chỉ là việc đảm bảo an toàn, chắc chắn cho nhu cầu dinh dưỡng của người dân trong mọi tình huống, mà còn phải được tiếp cận về kinh tế, nhu cầu sinh kế của người dân. Vì vậy, nhận thức về an ninh lương thực không chỉ dừng lại ở góc độ dinh dưỡng, nhu cầu sinh học mà còn bao gồm cả yếu tố giúp nông dân làm giàu mới đủ sức đảm đương nhiệm vụ của “người lính” trên mặt trận này. Theo đó, đề nghị những nhà hoạch định chính sách quan tâm mấy việc: 

Một là, tiếp cận linh hoạt hơn đối với quy hoạch sử dụng đất trong việc thực hiện chủ trương giữ 3,81 triệu héc ta đất trồng lúa. Cần ưu tiên đầu tư vào một “vùng lõi lúa gạo” của ĐBSCL chỉ với khoảng 30 huyện, nhưng hiện chiếm hơn 50% sản lượng lúa của vùng. “Thung lũng lúa gạo” này được nhận diện nằm ở Tứ Giác Long Xuyên và lưu vực phù sa sông Tiền, sông Hậu. Phân biệt khu vực trồng lúa “trọng yếu” và “không trọng yếu” dựa trên sự phù hợp về sinh thái nông nghiệp, năng suất, tác động của biến đổi khí hậu.

Điều đáng mừng là Chính phủ vừa trình Quốc hội thông qua điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất đến năm 2020 và kế hoạch sử dụng đất kỳ cuối (2016-2020) cấp quốc gia. Theo đó, đề nghị cho phép chuyển đổi khoảng 400.000 héc ta đất lúa sang cây trồng, vật nuôi khác phù hợp, hiệu quả hơn cây lúa, nhưng vẫn được bảo vệ để không làm mất các điều kiện phù hợp để khi cần thiết vẫn trồng lúa trở lại. Đó là cách tiếp cận linh hoạt cần thiết.

Hai là, áp dụng phân vùng theo không gian, có chính sách hỗ trợ khác nhau ở vùng lõi, vành đai và các khu vực trồng lúa bình thường khác, có xem xét mục tiêu sản xuất lúa cho an ninh lương thực hay lúa hàng hóa. Tách biệt hẳn các hệ thống và chiến lược xuất khẩu gạo mang tính xã hội và tính thương mại để có chính sách rõ ràng, phân biệt giữa hai mục tiêu, để tăng cường hỗ trợ nhóm thực hiện mục tiêu chính trị - xã hội, giải phóng một phần gánh nặng để tăng lợi nhuận, đồng thời cũng nâng cao trách nhiệm cho nhóm thương mại. Định hướng lại trọng tâm, chuyển từ các chức năng thương mại sang tập trung vào các mục tiêu xã hội, hàng hóa công và quản trị rủi ro.

Ba là, tiếp tục tăng cường chiến lược đa ngành, lồng ghép nhiều chương trình mục tiêu như xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo, chống suy dinh dưỡng trẻ em... để cùng đảm đương nhiệm vụ an ninh lương thực và chống suy dinh dưỡng chứ không đặt hết gánh nặng lên vai người trồng lúa.  

(*) Ủy viên Chuyên trách Kinh tế Ban Chỉ đạo Tây Nam bộ

Thái Lan hút nước sông Mêkông để chống hạn

Một trạm bơm tạm thời đang rút bớt 47 triệu mét khối nước sông Mêkông chuyển vào sông Huai Luang miền Bắc Thái Lan. Ảnh: abc.news.au

Thái Lan đã bắt đầu hút nước từ sông Mêkông đổ vào các hệ thống thủy lợi để chống hạn, làm dấy lên mối lo ngại từ các nước hạ nguồn là Việt Nam và Campuchia.

Trang mạng abc.news.au của Úc ngày 18-3 đưa tin, bốn trạm bơm dã chiến của Thái Lan đã bắt đầu hút 47 triệu mét khối nước từ sông Mêkông đổ vào sông Huai Luang thuộc tỉnh Nọng Khai miền Bắc Thái Lan, gần thủ đô Vientiane của Lào.

Dự án chuyển nước sông Mêkông vào sông Huai Luang có quy mô tương đối nhỏ nhưng Ủy ban Nguồn nước quốc gia Thái Lan đã phê duyệt những trạm bơm lớn hơn cho khu vực này, có khả năng hút nước từ sông Mêkông với khối lượng 150 mét khối mỗi giây.

“Bốn trạm bơm này chỉ hoạt động tạm thời, để giúp người dân chống cơn hạn hán hiện nay”, ông Somkiat Prajamwong thuộc Sở Thủy lợi Hoàng gia Thái Lan, nói về trạm bơm Huai Luang, đồng thời cho rằng dự án xây dựng những trạm bơm lớn hơn chỉ có thể được khởi động sau hai năm nữa.

Cũng như nhiều quốc gia Đông Nam Á, Thái Lan đang rất cần nước. Tình hình hạn hán nghiêm trọng tới mức mực nước của đập lớn Ubolrat ở miền Bắc Thái Lan đã xuống tới “mực nước chết” - tức là thấp hơn cửa cống.

Nông dân địa phương cho biết, các dự án hút nước sông Mêkông chuyển vào hệ thống thủy lợi đã được bàn bạc nhiều năm rồi, nhưng việc triển khai chỉ mới được thúc đẩy từ khi quân đội Thái lên nắm chính quyền vào năm 2014. Binh lính Thái Lan được huy động để đào 4.300 giếng nước lớn và xây dựng 30 hồ dự trữ nước để phòng khi hạn hán.

“Chính quyền quân sự dường như biết lắng nghe ý kiến của các chuyên gia hơn là chiều theo ý muốn của nông dân và cư dân địa phương”, Giáo sư Santiparp Siriwattanapaiboon, Đại học Rajabhat Udon Thani, nhận xét.

Việc Thái Lan chặn các dòng sông nhánh đổ vào sông Mêkông và rút nước từ sông Mêkông chuyển vào các hệ thống thủy lợi đã góp phần làm nghiêm trọng hơn tình trạng hạn và nhiễm mặn ở đồng bằng sông Cửu Long, vựa lúa của Việt Nam, ở cuối nguồn. Dữ liệu mô phỏng trên máy tính của Ủy ban Sông Mêkông (MRC) cho thấy năm nay nước các sông Tiền, sông Hậu sẽ xuống mức thấp nhất kể từ năm 1926 và nước mặn có thể xâm nhập vào đất liền sâu tới 162 ki lô mét, tới biên giới Việt Nam - Campuchia, trong khi con số bình quân của các năm trước chỉ là 98 ki lô mét.

THÁI BÌNH

Mời xem thêm

Sản xuất nông nghiệp thời hạn, mặn

Thiên tai và nhân tai

In bài viết In bài Gởi bài cho bạn bè Gửi bài cho bạn bè

Cách mà chứng ta nói tới "an ninh lương thực" nghe có vẻ ép nông dân bán rẻ cho xã hội có cái ăn, và nông dân đang là người thụ hưởng cuối cùng trong chuỗi giá trị xã hội.

Người nông dân đã hoàn thành sứ mệnh cứu đói cho dân tộc, họ đáng được ưu tiên trong chính sách, nhất là tiếp cận tín dụng và được hỗ trợ kỹ thuật cao.

Xâm nhập mặn! Sao không thấy đây là cơ hội chuyển dịch sang thủy sản nước mặn có giá trị gấp mấy lần thuần lúa (như lời GS. Võ Tòng Xuân đáng kính)...?

Mời bạn đóng góp ý kiến
Tên(*)
Địa chỉ E-mail(*)
Nội dung(*)
Lưu ý : (*) là những thông tin bắt buộc.
* Vui lòng sử dụng tiếng Việt có dấu.
Top
TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG
NGÂN HÀNG
BẢO HIỂM
CHỨNG KHOÁN
TIỀN TỆ
KINH DOANH
THƯƠNG MẠI-DỊCH VỤ
XUẤT NHẬP KHẨU
GIAO THƯƠNG
DIỄN ĐÀN
Ý KIẾN
BLOG
BẠN ĐỌC VIẾT
DOANH NGHIỆP
CHUYỆN LÀM ĂN
SỨC KHỎE
PHÁP LUẬT
QUẢN TRỊ
VĂN HÓA - XÃ HỘI
VĂN HÓA
XÃ HỘI
HẠ TẦNG - ĐỊA ỐC
NHÀ ĐẤT
HẠ TẦNG
THẾ GIỚI
PHÂN TÍCH - BÌNH LUẬN
GHI NHẬN
 
Giấy phép Báo điện tử số: 2302/GP-BTTTT, cấp ngày 29/11/2012
Phó tổng biên tập: Trần Minh Hùng; Tổng thư ký tòa soạn: Nguyễn Vạn Phú.
Thư ký tòa soạn: Hoàng Lang, Thục Đoan.
Tòa soạn: Số 35 Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh. Điện thoại: (84.8) 3829 5936; Fax: (84.8) 3829 4294.
Thời báo Kinh tế Sài Gòn giữ bản quyền nội dung của website này. Không được sử dụng lại nội dung trên Thời báo Kinh tế
Sài Gòn Online dưới mọi hình thức, trừ khi được Thời báo Kinh tế Sài Gòn đồng ý bằng văn bản.
Trang ngoài sẽ được mở ra ở cửa sổ mới. Thời báo Kinh tế Sài Gòn Online không chịu trách nhiệm nội dung trang ngoài.
Bản quyền thuộc về SaigonTimesGroup.