Thứ Ba,  17/7/2018, 10:45 
Đặt báo in

Làn sóng bong bóng “kỳ lân” công nghệ… vỡ

H. Minh
Thứ Hai,  18/6/2018, 14:52 

Làn sóng bong bóng “kỳ lân” công nghệ… vỡ

H. Minh

(TBVTSG) - Không ít “kỳ lân” công nghệ – công ty công nghệ khởi nghiệp được định giá hơn 1 tỉ đô la – chưa kiếm được đồng lợi nhuận nào nhưng lại đang đốt tiền nhanh hơn so với những gì kiếm được. Người ta dự đoán một làn sóng bong bóng kỳ lân công nghệ sắp vỡ tan.

Cổ phiếu công ty Fitbit có giá 45 đô la hồi năm 2015 nhưng hiện chỉ giao dịch ở mức 5 đô la.

Thời kỳ bong bóng kỳ lân công nghệ được cảnh báo là đã đạt đến đỉnh cao và đang trên đường xuống dốc. Một số công ty công nghệ khởi nghiệp (startup) được hỗ trợ bởi các tổ chức quỹ cung cấp vốn đầu tư mạo hiểm đang chứng khiến các khoản lỗ khổng lồ. Trong một số trường hợp, những doanh nghiệp này được định giá cao hơn đến 50% so với giá trị thật.

Động lực từ vốn tư nhân

Kỷ nguyên của “kỳ lân” (một startup được định giá hơn 1 tỉ đô la)  có thể đã đạt đỉnh điểm vài năm trước. Trong hai năm 2014 và 2015, Mỹ lần lượt có 42 và 43 kỳ lân. Từ đó đến giờ, thị trường này không còn chinh phục con số này lần nào nữa. Trong năm 2017, cả thế giới có 53 kỳ lân mới, trong đó 33 đến từ Mỹ. Còn tính từ đầu năm đến giữa tháng 5, thế giới mới có thêm 11 kỳ lân mới, theo dữ liệu của công ty PitchBook. Một số chuyên gia tin rằng con số 279 kỳ lân được ghi nhận trên toàn cầu vào cuối tháng 2 bởi trang tin công nghệ TechCrunch là “đỉnh cao”.

Một cuộc nghiên cứu gần đây của Cục nghiên cứu kinh tế quốc gia Mỹ kết luận rằng kỳ lân bình quân được định giá cao hơn 50% giá trị thật. Trong bản nghiên cứu này, hai chuyên gia Will Gornall tại Trường Đại học British

Columbia (Canada) và Ilya Strebulaev của Trường  Đại học Stanford (Mỹ) đã tìm hiểu 135 kỳ lân và nhận định rằng mức giá sẽ hợp lý hơn nếu khoảng 65 trong số này được định giá dưới 1 tỉ đô la.

Vào năm 1999, thời gian hoạt động trung bình của một công ty khởi nghiệp công nghệ trước khi nó trở thành công ty đại chúng là bốn năm. Hiện nay, con số này là 11 năm. Động lực mới cho sự thay đổi này là vốn tư nhân dành cho kỳ lân đang tăng lên. Tại Mỹ, các loại hình đầu tư mới, như quỹ phòng hộ và quỹ tương hỗ, xuất hiện khi Đạo luật Việc làm bắt đầu loại bỏ các biện pháp bảo vệ nhà đầu tư vào năm 2012 bởi khi đó không có nhiều công ty phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO). Các nhà đầu tư này tập trung vào việc gia tăng số lượng khách hàng của kỳ lân chứ không tìm kiếm lợi nhuận. Những quy định mới – như phân loại cổ phiếu, cho phép một số cổ đông có nhiều quyền hơn những người khác –  làm gia tăng nguy cơ định giá quá cao. Một số cổ đông có quyền biểu quyết đối với tài sản, cổ tức và kiểm tra các bản báo cáo.

Theo mô hình tính toán lại của Trường Đại học St. Gallen (Thụy Sĩ) và Trường Đại học Villanova (Mỹ), một kỳ lân nhận được vốn đầu tư mạo hiểm có sự định giá cao hơn bình quân 49% so với giá trị hợp lý của nó. Một số nhà nghiên cứu tin rằng điều này đang xảy ra do phương thức định giá hiện tại giả định rằng tổng cổ phiếu của một kỳ lân có cùng mức giá so với những cổ phiếu được phát hành gần đây nhất. Sự đơn giản hóa này đã thổi phồng đáng kể giá trị của kỳ lân vì những cổ phiếu phát hành gần nhất thường gồm cả các đặc quyền không được tìm thấy trong số cổ phiếu được phát hành trước đó.

Những quy định mới, khởi đầu với Đạo luật Việc làm, cho phép kỳ lân có nhiều số cổ đông hơn trước khi công khai tình hình tài chính của mình. Nhiều vòng gọi vốn giúp họ phát triển nhanh chóng mà không cần phải tiến hành IPO. Nếu cần, họ đơn giản có thể quay lại với các nhà đầu tư ban đầu để tìm kiếm thêm vốn. Vì thế, vài thành công gần đây trong thị trường IPO năm 2017 không cho thấy toàn cảnh bức tranh. Sau hai năm trì trệ về số lượng đơn xin IPO được nộp tại Mỹ – 275 IPO (năm 2014), 170 IPO (2015) và 105 IPO (2016) – số lượng IPO trong năm ngoái đã giảm xuống mức thấp nhất kể từ năm 2012.

Các lãnh đạo công ty Dropbox vui mừng khi công ty phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng.

Bước ngoặt

Ngoài ra, khoảng 76% số doanh nghiệp không đạt lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu trong 12 tháng đầu tiên kể từ khi trở thành công ty đại chúng hồi năm ngoái - theo dữ liệu được giáo sư Jay Ritter của Trường Đại học Florida tổng hợp. Đây là tỷ lệ cao nhất kể từ đỉnh cao của sự bùng nổ dot-com năm 2000, thời điểm 81% số công ty đại chúng mới không có lợi nhuận. Nỗi lo càng gia tăng đối với những công ty chưa kiếm được đồng lợi nhuận nào nhưng lại đang đốt tiền nhanh hơn so với những gì kiếm được. Tăng trưởng bằng mọi giá sẽ không chống chọi được bất kỳ cơn bão kinh tế nào.

IPO của công ty truyền thông xã hội Snap Inc. diễn ra vào tháng 3-2017 ở mức 17 đô la cho mỗi cổ phiếu. Trong ngày giao dịch đầu tiên, giá cổ phiếu của công ty này đã tăng 44%. Dù vậy, con số này hiện giảm xuống còn 11 đô la mỗi cổ phiếu. Công ty lưu trữ dữ liệu trực tuyến Dropbox cũng trở thành công ty đại chúng hồi tháng 3-2018 và trong ngày giao dịch đầu tiên, cổ phiếu tăng vọt lên 36%. Tuy nhiên, nhà đầu tư có lẽ không khỏi do dự khi biết được công ty này chỉ mới có 200.000 (khách hàng) trong số 500 triệu người sử dụng trả tiền. Xưa hơn một chút, cổ phiếu công ty Fitbit (chuyên về thiết bị theo dõi sức khỏe) có giá 45 đô la hồi năm 2015 nhưng hiện chỉ giao dịch ở mức 5 đô la.

Không chỉ có các kỳ lân mới được định giá quá cao. Birchbox, một startup về trả phí dùng thử mỹ phẩm từng được định giá gần nửa tỉ đô la bởi các nhà đầu tư mạo hiểm vài năm trước. Giờ đây, chỉ có một nhà đầu tư cũ sẵn lòng mua lại công ty này với số tiền 15 triệu đô la.

Số phận của kỳ lân còn gặp thách thức khi các công ty lớn đang học cách ứng dụng công nghệ mới nổi, đột phá nhanh hơn bao giờ hết. Các công ty như là Actesy.com gần đây đã hoàn thiện và thử nghiệm một phần mềm cho phép các công ty trong danh sách Fortune 500 (500 công ty lớn nhất về doanh thu ở Mỹ) có thể triển khai nhanh chóng và dễ dàng các công nghệ mới nổi trong khi vẫn duy trì sự tồn tại của các giải pháp truyền thống, có chi phí cao. Khi các công ty lớn học được cách duy trì lợi thế cạnh tranh qua các công nghệ đột phá, cuộc chơi của những kỳ lân đang đi đến điểm giới hạn.

Sự sụp đổ sắp xảy ra

Việc các startup được định giá hàng tỉ đô la không phải là dấu hiệu của sự an toàn mà là biểu hiện của những rủi ro đến từ sự định giá quá mức đang diễn ra phổ biến. Các công ty đốt nhiều tiền hơn những gì mình được đầu tư sẽ không thể thu hút được nhiều vốn như trước. Chiến lược “nhanh chóng mở rộng quy mô” mà nhiều nhà đầu tư và các quỹ đầu tư mạo hiểm đang theo đuổi sẽ thất bại. Người ta bắt đầu nhận ra rằng khi các kỳ lân tiến hành IPO, nguy cơ chúng giảm giá trị trên thị trường đại chúng là rất lớn. Chẳng hạn như Trivago, một công cụ tìm kiếm khách sạn nổi tiếng của Đức, đã chứng kiến giá trị giảm hơn 29% trong vòng một tuần ngay sau IPO, đơn giản vì thị trường không đồng ý với giá trị của nó.

Một nghiên cứu về startup ra đời trong các năm 2012 - 2015 – do hai chuyên gia Vijay Govindarajan và Adam Stepinski đăng trên tạp chí Harvard Business Review – đã lường trước những thách thức của IPO. Chẳng hạn, cuộc nghiên cứu chỉ ra rằng giá trị các startup trong thời kỳ nói trên tăng nhanh gấp hai lần các công ty ra đời trong giai đoạn 2000-2013. Ông Govindarajan, giáo sư ở Trường kinh doanh Dartmouth (Mỹ), nhận định rằng hai năm sau cuộc nghiên cứu nói trên, vấn đề định giá quá mức trên thị trường tư nhân vẫn không thay đổi gì nhiều.
Kỷ nguyên của kỳ lân đang chậm lại đáng kể, theo công ty CB Insights. Dấu hiệu cảnh báo đầu tiên đến từ sự sụt giảm của những vòng gọi vốn đạt giá trị từ 100 triệu đô la trở lên, bắt đầu từ quý 4-2015. Đã xuất hiện những lời cảnh báo về số phận bi đát của thêm nhiều kỳ lân trong thời gian tới. Một vài mô hình tài chính thậm chí dự báo rằng 80% số công ty kỳ lân sẽ sụp đổ trong vòng hai năm.

Sự dự báo này có lẽ không quá bi đát nếu không xảy ra tình trạng một số startup tỉ đô la đã không đạt được mục tiêu doanh thu cuối năm 2017, dẫn đến sự rạn nứt giữa công ty và các nhà đầu tư quan tâm đến kết quả kinh doanh, từ đó làm họ khó gọi thêm vốn. Ngay cả Uber, công ty công nghệ tư nhân được định giá cao nhất hiện tại, dù có doanh thu tăng trưởng nhanh nhưng vẫn chưa đạt lợi nhuận. Với doanh thu khoảng 6,5 tỉ đô la năm 2016, họ vẫn bị lỗ ròng 2,8 tỉ đô la.

Sự thật là một khi kỳ lân được định giá quá mức, sẽ không mất nhiều thời gian để thị trường nhận ra điều này.

Chúng ta đang chính thức ở bên trong một làn sóng bong bóng công nghệ còn lớn hơn cả thời điểm tháng 3-2000. Thuật ngữ kỳ lân do nhà đầu tư mạo hiểm Aileen Lee nghĩ ra năm 2013 nhưng có lẽ nó sẽ không còn được sử dụng nhiều trong lĩnh vực tài chính nữa trong bối cảnh nhiều startup bị gắn nhầm mác loài linh vật chỉ có trong truyền thuyết này.

(CNBC)

In bài Gửi bài cho bạn bè
Top
TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG
NGÂN HÀNG
BẢO HIỂM
CHỨNG KHOÁN
TIỀN TỆ
KINH DOANH
THƯƠNG MẠI-DỊCH VỤ
XUẤT NHẬP KHẨU
GIAO THƯƠNG
THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ
KHUYẾN MÃI
WEB GIÁ RẺ
DIỄN ĐÀN
Ý KIẾN
GHI NHẬN
BẠN ĐỌC VIẾT
BLOG
DOANH NGHIỆP
CHUYỆN LÀM ĂN
QUẢN TRỊ SỨC KHỎE
PHÁP LUẬT
QUẢN TRỊ
MỘT VÒNG DOANH NGHIỆP
DỮ LIỆU DOANH NGHIỆP
VĂN HÓA - XÃ HỘI
VĂN HÓA
XÃ HỘI
VIỆC GÌ? Ở ĐÂU?
THỊ TRƯỜNG ĐỊA ỐC
NHÀ ĐẤT
HẠ TẦNG
DỰ ÁN
CHUYỂN ĐỘNG DOANH NGHIỆP
THẾ GIỚI
PHÂN TÍCH-BÌNH LUẬN
THỊ TRƯỜNG-DOANH NGHIỆP
 
Giấy phép Báo điện tử số: 2302/GP-BTTTT, cấp ngày 29/11/2012
Tổng biên tập: Trần Minh Hùng.
Thư ký tòa soạn: Hồng Văn; Phó thư ký tòa soạn: Yến Dung.
Tòa soạn: Số 35 Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh.
Điện thoại: (8428) 3829 5936; Fax: (8428) 3829 4294; Email: online@kinhtesaigon.vn
Thời báo Kinh tế Sài Gòn giữ bản quyền nội dung của trang web www.thesaigontimes.vn. Không được sử dụng lại nội dung trên Thời báo Kinh tế Sài Gòn Online dưới mọi hình thức, trừ khi được Thời báo Kinh tế Sài Gòn đồng ý bằng văn bản.
Trang ngoài sẽ được mở ra ở cửa sổ mới. Thời báo Kinh tế Sài Gòn Online không chịu trách nhiệm nội dung trang ngoài.
Bản quyền thuộc về SaigonTimesGroup.
Làn sóng bong bóng “kỳ lân” công nghệ… vỡ
Thứ Hai,  18/6/2018, 14:52 
H. Minh

Làn sóng bong bóng “kỳ lân” công nghệ… vỡ

H. Minh

(TBVTSG) - Không ít “kỳ lân” công nghệ – công ty công nghệ khởi nghiệp được định giá hơn 1 tỉ đô la – chưa kiếm được đồng lợi nhuận nào nhưng lại đang đốt tiền nhanh hơn so với những gì kiếm được. Người ta dự đoán một làn sóng bong bóng kỳ lân công nghệ sắp vỡ tan.

Cổ phiếu công ty Fitbit có giá 45 đô la hồi năm 2015 nhưng hiện chỉ giao dịch ở mức 5 đô la.

Thời kỳ bong bóng kỳ lân công nghệ được cảnh báo là đã đạt đến đỉnh cao và đang trên đường xuống dốc. Một số công ty công nghệ khởi nghiệp (startup) được hỗ trợ bởi các tổ chức quỹ cung cấp vốn đầu tư mạo hiểm đang chứng khiến các khoản lỗ khổng lồ. Trong một số trường hợp, những doanh nghiệp này được định giá cao hơn đến 50% so với giá trị thật.

Động lực từ vốn tư nhân

Kỷ nguyên của “kỳ lân” (một startup được định giá hơn 1 tỉ đô la)  có thể đã đạt đỉnh điểm vài năm trước. Trong hai năm 2014 và 2015, Mỹ lần lượt có 42 và 43 kỳ lân. Từ đó đến giờ, thị trường này không còn chinh phục con số này lần nào nữa. Trong năm 2017, cả thế giới có 53 kỳ lân mới, trong đó 33 đến từ Mỹ. Còn tính từ đầu năm đến giữa tháng 5, thế giới mới có thêm 11 kỳ lân mới, theo dữ liệu của công ty PitchBook. Một số chuyên gia tin rằng con số 279 kỳ lân được ghi nhận trên toàn cầu vào cuối tháng 2 bởi trang tin công nghệ TechCrunch là “đỉnh cao”.

Một cuộc nghiên cứu gần đây của Cục nghiên cứu kinh tế quốc gia Mỹ kết luận rằng kỳ lân bình quân được định giá cao hơn 50% giá trị thật. Trong bản nghiên cứu này, hai chuyên gia Will Gornall tại Trường Đại học British

Columbia (Canada) và Ilya Strebulaev của Trường  Đại học Stanford (Mỹ) đã tìm hiểu 135 kỳ lân và nhận định rằng mức giá sẽ hợp lý hơn nếu khoảng 65 trong số này được định giá dưới 1 tỉ đô la.

Vào năm 1999, thời gian hoạt động trung bình của một công ty khởi nghiệp công nghệ trước khi nó trở thành công ty đại chúng là bốn năm. Hiện nay, con số này là 11 năm. Động lực mới cho sự thay đổi này là vốn tư nhân dành cho kỳ lân đang tăng lên. Tại Mỹ, các loại hình đầu tư mới, như quỹ phòng hộ và quỹ tương hỗ, xuất hiện khi Đạo luật Việc làm bắt đầu loại bỏ các biện pháp bảo vệ nhà đầu tư vào năm 2012 bởi khi đó không có nhiều công ty phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO). Các nhà đầu tư này tập trung vào việc gia tăng số lượng khách hàng của kỳ lân chứ không tìm kiếm lợi nhuận. Những quy định mới – như phân loại cổ phiếu, cho phép một số cổ đông có nhiều quyền hơn những người khác –  làm gia tăng nguy cơ định giá quá cao. Một số cổ đông có quyền biểu quyết đối với tài sản, cổ tức và kiểm tra các bản báo cáo.

Theo mô hình tính toán lại của Trường Đại học St. Gallen (Thụy Sĩ) và Trường Đại học Villanova (Mỹ), một kỳ lân nhận được vốn đầu tư mạo hiểm có sự định giá cao hơn bình quân 49% so với giá trị hợp lý của nó. Một số nhà nghiên cứu tin rằng điều này đang xảy ra do phương thức định giá hiện tại giả định rằng tổng cổ phiếu của một kỳ lân có cùng mức giá so với những cổ phiếu được phát hành gần đây nhất. Sự đơn giản hóa này đã thổi phồng đáng kể giá trị của kỳ lân vì những cổ phiếu phát hành gần nhất thường gồm cả các đặc quyền không được tìm thấy trong số cổ phiếu được phát hành trước đó.

Những quy định mới, khởi đầu với Đạo luật Việc làm, cho phép kỳ lân có nhiều số cổ đông hơn trước khi công khai tình hình tài chính của mình. Nhiều vòng gọi vốn giúp họ phát triển nhanh chóng mà không cần phải tiến hành IPO. Nếu cần, họ đơn giản có thể quay lại với các nhà đầu tư ban đầu để tìm kiếm thêm vốn. Vì thế, vài thành công gần đây trong thị trường IPO năm 2017 không cho thấy toàn cảnh bức tranh. Sau hai năm trì trệ về số lượng đơn xin IPO được nộp tại Mỹ – 275 IPO (năm 2014), 170 IPO (2015) và 105 IPO (2016) – số lượng IPO trong năm ngoái đã giảm xuống mức thấp nhất kể từ năm 2012.

Các lãnh đạo công ty Dropbox vui mừng khi công ty phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng.

Bước ngoặt

Ngoài ra, khoảng 76% số doanh nghiệp không đạt lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu trong 12 tháng đầu tiên kể từ khi trở thành công ty đại chúng hồi năm ngoái - theo dữ liệu được giáo sư Jay Ritter của Trường Đại học Florida tổng hợp. Đây là tỷ lệ cao nhất kể từ đỉnh cao của sự bùng nổ dot-com năm 2000, thời điểm 81% số công ty đại chúng mới không có lợi nhuận. Nỗi lo càng gia tăng đối với những công ty chưa kiếm được đồng lợi nhuận nào nhưng lại đang đốt tiền nhanh hơn so với những gì kiếm được. Tăng trưởng bằng mọi giá sẽ không chống chọi được bất kỳ cơn bão kinh tế nào.

IPO của công ty truyền thông xã hội Snap Inc. diễn ra vào tháng 3-2017 ở mức 17 đô la cho mỗi cổ phiếu. Trong ngày giao dịch đầu tiên, giá cổ phiếu của công ty này đã tăng 44%. Dù vậy, con số này hiện giảm xuống còn 11 đô la mỗi cổ phiếu. Công ty lưu trữ dữ liệu trực tuyến Dropbox cũng trở thành công ty đại chúng hồi tháng 3-2018 và trong ngày giao dịch đầu tiên, cổ phiếu tăng vọt lên 36%. Tuy nhiên, nhà đầu tư có lẽ không khỏi do dự khi biết được công ty này chỉ mới có 200.000 (khách hàng) trong số 500 triệu người sử dụng trả tiền. Xưa hơn một chút, cổ phiếu công ty Fitbit (chuyên về thiết bị theo dõi sức khỏe) có giá 45 đô la hồi năm 2015 nhưng hiện chỉ giao dịch ở mức 5 đô la.

Không chỉ có các kỳ lân mới được định giá quá cao. Birchbox, một startup về trả phí dùng thử mỹ phẩm từng được định giá gần nửa tỉ đô la bởi các nhà đầu tư mạo hiểm vài năm trước. Giờ đây, chỉ có một nhà đầu tư cũ sẵn lòng mua lại công ty này với số tiền 15 triệu đô la.

Số phận của kỳ lân còn gặp thách thức khi các công ty lớn đang học cách ứng dụng công nghệ mới nổi, đột phá nhanh hơn bao giờ hết. Các công ty như là Actesy.com gần đây đã hoàn thiện và thử nghiệm một phần mềm cho phép các công ty trong danh sách Fortune 500 (500 công ty lớn nhất về doanh thu ở Mỹ) có thể triển khai nhanh chóng và dễ dàng các công nghệ mới nổi trong khi vẫn duy trì sự tồn tại của các giải pháp truyền thống, có chi phí cao. Khi các công ty lớn học được cách duy trì lợi thế cạnh tranh qua các công nghệ đột phá, cuộc chơi của những kỳ lân đang đi đến điểm giới hạn.

Sự sụp đổ sắp xảy ra

Việc các startup được định giá hàng tỉ đô la không phải là dấu hiệu của sự an toàn mà là biểu hiện của những rủi ro đến từ sự định giá quá mức đang diễn ra phổ biến. Các công ty đốt nhiều tiền hơn những gì mình được đầu tư sẽ không thể thu hút được nhiều vốn như trước. Chiến lược “nhanh chóng mở rộng quy mô” mà nhiều nhà đầu tư và các quỹ đầu tư mạo hiểm đang theo đuổi sẽ thất bại. Người ta bắt đầu nhận ra rằng khi các kỳ lân tiến hành IPO, nguy cơ chúng giảm giá trị trên thị trường đại chúng là rất lớn. Chẳng hạn như Trivago, một công cụ tìm kiếm khách sạn nổi tiếng của Đức, đã chứng kiến giá trị giảm hơn 29% trong vòng một tuần ngay sau IPO, đơn giản vì thị trường không đồng ý với giá trị của nó.

Một nghiên cứu về startup ra đời trong các năm 2012 - 2015 – do hai chuyên gia Vijay Govindarajan và Adam Stepinski đăng trên tạp chí Harvard Business Review – đã lường trước những thách thức của IPO. Chẳng hạn, cuộc nghiên cứu chỉ ra rằng giá trị các startup trong thời kỳ nói trên tăng nhanh gấp hai lần các công ty ra đời trong giai đoạn 2000-2013. Ông Govindarajan, giáo sư ở Trường kinh doanh Dartmouth (Mỹ), nhận định rằng hai năm sau cuộc nghiên cứu nói trên, vấn đề định giá quá mức trên thị trường tư nhân vẫn không thay đổi gì nhiều.
Kỷ nguyên của kỳ lân đang chậm lại đáng kể, theo công ty CB Insights. Dấu hiệu cảnh báo đầu tiên đến từ sự sụt giảm của những vòng gọi vốn đạt giá trị từ 100 triệu đô la trở lên, bắt đầu từ quý 4-2015. Đã xuất hiện những lời cảnh báo về số phận bi đát của thêm nhiều kỳ lân trong thời gian tới. Một vài mô hình tài chính thậm chí dự báo rằng 80% số công ty kỳ lân sẽ sụp đổ trong vòng hai năm.

Sự dự báo này có lẽ không quá bi đát nếu không xảy ra tình trạng một số startup tỉ đô la đã không đạt được mục tiêu doanh thu cuối năm 2017, dẫn đến sự rạn nứt giữa công ty và các nhà đầu tư quan tâm đến kết quả kinh doanh, từ đó làm họ khó gọi thêm vốn. Ngay cả Uber, công ty công nghệ tư nhân được định giá cao nhất hiện tại, dù có doanh thu tăng trưởng nhanh nhưng vẫn chưa đạt lợi nhuận. Với doanh thu khoảng 6,5 tỉ đô la năm 2016, họ vẫn bị lỗ ròng 2,8 tỉ đô la.

Sự thật là một khi kỳ lân được định giá quá mức, sẽ không mất nhiều thời gian để thị trường nhận ra điều này.

Chúng ta đang chính thức ở bên trong một làn sóng bong bóng công nghệ còn lớn hơn cả thời điểm tháng 3-2000. Thuật ngữ kỳ lân do nhà đầu tư mạo hiểm Aileen Lee nghĩ ra năm 2013 nhưng có lẽ nó sẽ không còn được sử dụng nhiều trong lĩnh vực tài chính nữa trong bối cảnh nhiều startup bị gắn nhầm mác loài linh vật chỉ có trong truyền thuyết này.

(CNBC)

TIN BÀI LIÊN QUAN
Chia sẻ:
   
CÙNG CHUYÊN MỤC

Mobile

Làn sóng bong bóng “kỳ lân” công nghệ… vỡ
Thứ Hai,  18/6/2018, 14:52 
H. Minh

Làn sóng bong bóng “kỳ lân” công nghệ… vỡ

H. Minh

(TBVTSG) - Không ít “kỳ lân” công nghệ – công ty công nghệ khởi nghiệp được định giá hơn 1 tỉ đô la – chưa kiếm được đồng lợi nhuận nào nhưng lại đang đốt tiền nhanh hơn so với những gì kiếm được. Người ta dự đoán một làn sóng bong bóng kỳ lân công nghệ sắp vỡ tan.

Cổ phiếu công ty Fitbit có giá 45 đô la hồi năm 2015 nhưng hiện chỉ giao dịch ở mức 5 đô la.

Thời kỳ bong bóng kỳ lân công nghệ được cảnh báo là đã đạt đến đỉnh cao và đang trên đường xuống dốc. Một số công ty công nghệ khởi nghiệp (startup) được hỗ trợ bởi các tổ chức quỹ cung cấp vốn đầu tư mạo hiểm đang chứng khiến các khoản lỗ khổng lồ. Trong một số trường hợp, những doanh nghiệp này được định giá cao hơn đến 50% so với giá trị thật.

Động lực từ vốn tư nhân

Kỷ nguyên của “kỳ lân” (một startup được định giá hơn 1 tỉ đô la)  có thể đã đạt đỉnh điểm vài năm trước. Trong hai năm 2014 và 2015, Mỹ lần lượt có 42 và 43 kỳ lân. Từ đó đến giờ, thị trường này không còn chinh phục con số này lần nào nữa. Trong năm 2017, cả thế giới có 53 kỳ lân mới, trong đó 33 đến từ Mỹ. Còn tính từ đầu năm đến giữa tháng 5, thế giới mới có thêm 11 kỳ lân mới, theo dữ liệu của công ty PitchBook. Một số chuyên gia tin rằng con số 279 kỳ lân được ghi nhận trên toàn cầu vào cuối tháng 2 bởi trang tin công nghệ TechCrunch là “đỉnh cao”.

Một cuộc nghiên cứu gần đây của Cục nghiên cứu kinh tế quốc gia Mỹ kết luận rằng kỳ lân bình quân được định giá cao hơn 50% giá trị thật. Trong bản nghiên cứu này, hai chuyên gia Will Gornall tại Trường Đại học British

Columbia (Canada) và Ilya Strebulaev của Trường  Đại học Stanford (Mỹ) đã tìm hiểu 135 kỳ lân và nhận định rằng mức giá sẽ hợp lý hơn nếu khoảng 65 trong số này được định giá dưới 1 tỉ đô la.

Vào năm 1999, thời gian hoạt động trung bình của một công ty khởi nghiệp công nghệ trước khi nó trở thành công ty đại chúng là bốn năm. Hiện nay, con số này là 11 năm. Động lực mới cho sự thay đổi này là vốn tư nhân dành cho kỳ lân đang tăng lên. Tại Mỹ, các loại hình đầu tư mới, như quỹ phòng hộ và quỹ tương hỗ, xuất hiện khi Đạo luật Việc làm bắt đầu loại bỏ các biện pháp bảo vệ nhà đầu tư vào năm 2012 bởi khi đó không có nhiều công ty phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO). Các nhà đầu tư này tập trung vào việc gia tăng số lượng khách hàng của kỳ lân chứ không tìm kiếm lợi nhuận. Những quy định mới – như phân loại cổ phiếu, cho phép một số cổ đông có nhiều quyền hơn những người khác –  làm gia tăng nguy cơ định giá quá cao. Một số cổ đông có quyền biểu quyết đối với tài sản, cổ tức và kiểm tra các bản báo cáo.

Theo mô hình tính toán lại của Trường Đại học St. Gallen (Thụy Sĩ) và Trường Đại học Villanova (Mỹ), một kỳ lân nhận được vốn đầu tư mạo hiểm có sự định giá cao hơn bình quân 49% so với giá trị hợp lý của nó. Một số nhà nghiên cứu tin rằng điều này đang xảy ra do phương thức định giá hiện tại giả định rằng tổng cổ phiếu của một kỳ lân có cùng mức giá so với những cổ phiếu được phát hành gần đây nhất. Sự đơn giản hóa này đã thổi phồng đáng kể giá trị của kỳ lân vì những cổ phiếu phát hành gần nhất thường gồm cả các đặc quyền không được tìm thấy trong số cổ phiếu được phát hành trước đó.

Những quy định mới, khởi đầu với Đạo luật Việc làm, cho phép kỳ lân có nhiều số cổ đông hơn trước khi công khai tình hình tài chính của mình. Nhiều vòng gọi vốn giúp họ phát triển nhanh chóng mà không cần phải tiến hành IPO. Nếu cần, họ đơn giản có thể quay lại với các nhà đầu tư ban đầu để tìm kiếm thêm vốn. Vì thế, vài thành công gần đây trong thị trường IPO năm 2017 không cho thấy toàn cảnh bức tranh. Sau hai năm trì trệ về số lượng đơn xin IPO được nộp tại Mỹ – 275 IPO (năm 2014), 170 IPO (2015) và 105 IPO (2016) – số lượng IPO trong năm ngoái đã giảm xuống mức thấp nhất kể từ năm 2012.

Các lãnh đạo công ty Dropbox vui mừng khi công ty phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng.

Bước ngoặt

Ngoài ra, khoảng 76% số doanh nghiệp không đạt lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu trong 12 tháng đầu tiên kể từ khi trở thành công ty đại chúng hồi năm ngoái - theo dữ liệu được giáo sư Jay Ritter của Trường Đại học Florida tổng hợp. Đây là tỷ lệ cao nhất kể từ đỉnh cao của sự bùng nổ dot-com năm 2000, thời điểm 81% số công ty đại chúng mới không có lợi nhuận. Nỗi lo càng gia tăng đối với những công ty chưa kiếm được đồng lợi nhuận nào nhưng lại đang đốt tiền nhanh hơn so với những gì kiếm được. Tăng trưởng bằng mọi giá sẽ không chống chọi được bất kỳ cơn bão kinh tế nào.

IPO của công ty truyền thông xã hội Snap Inc. diễn ra vào tháng 3-2017 ở mức 17 đô la cho mỗi cổ phiếu. Trong ngày giao dịch đầu tiên, giá cổ phiếu của công ty này đã tăng 44%. Dù vậy, con số này hiện giảm xuống còn 11 đô la mỗi cổ phiếu. Công ty lưu trữ dữ liệu trực tuyến Dropbox cũng trở thành công ty đại chúng hồi tháng 3-2018 và trong ngày giao dịch đầu tiên, cổ phiếu tăng vọt lên 36%. Tuy nhiên, nhà đầu tư có lẽ không khỏi do dự khi biết được công ty này chỉ mới có 200.000 (khách hàng) trong số 500 triệu người sử dụng trả tiền. Xưa hơn một chút, cổ phiếu công ty Fitbit (chuyên về thiết bị theo dõi sức khỏe) có giá 45 đô la hồi năm 2015 nhưng hiện chỉ giao dịch ở mức 5 đô la.

Không chỉ có các kỳ lân mới được định giá quá cao. Birchbox, một startup về trả phí dùng thử mỹ phẩm từng được định giá gần nửa tỉ đô la bởi các nhà đầu tư mạo hiểm vài năm trước. Giờ đây, chỉ có một nhà đầu tư cũ sẵn lòng mua lại công ty này với số tiền 15 triệu đô la.

Số phận của kỳ lân còn gặp thách thức khi các công ty lớn đang học cách ứng dụng công nghệ mới nổi, đột phá nhanh hơn bao giờ hết. Các công ty như là Actesy.com gần đây đã hoàn thiện và thử nghiệm một phần mềm cho phép các công ty trong danh sách Fortune 500 (500 công ty lớn nhất về doanh thu ở Mỹ) có thể triển khai nhanh chóng và dễ dàng các công nghệ mới nổi trong khi vẫn duy trì sự tồn tại của các giải pháp truyền thống, có chi phí cao. Khi các công ty lớn học được cách duy trì lợi thế cạnh tranh qua các công nghệ đột phá, cuộc chơi của những kỳ lân đang đi đến điểm giới hạn.

Sự sụp đổ sắp xảy ra

Việc các startup được định giá hàng tỉ đô la không phải là dấu hiệu của sự an toàn mà là biểu hiện của những rủi ro đến từ sự định giá quá mức đang diễn ra phổ biến. Các công ty đốt nhiều tiền hơn những gì mình được đầu tư sẽ không thể thu hút được nhiều vốn như trước. Chiến lược “nhanh chóng mở rộng quy mô” mà nhiều nhà đầu tư và các quỹ đầu tư mạo hiểm đang theo đuổi sẽ thất bại. Người ta bắt đầu nhận ra rằng khi các kỳ lân tiến hành IPO, nguy cơ chúng giảm giá trị trên thị trường đại chúng là rất lớn. Chẳng hạn như Trivago, một công cụ tìm kiếm khách sạn nổi tiếng của Đức, đã chứng kiến giá trị giảm hơn 29% trong vòng một tuần ngay sau IPO, đơn giản vì thị trường không đồng ý với giá trị của nó.

Một nghiên cứu về startup ra đời trong các năm 2012 - 2015 – do hai chuyên gia Vijay Govindarajan và Adam Stepinski đăng trên tạp chí Harvard Business Review – đã lường trước những thách thức của IPO. Chẳng hạn, cuộc nghiên cứu chỉ ra rằng giá trị các startup trong thời kỳ nói trên tăng nhanh gấp hai lần các công ty ra đời trong giai đoạn 2000-2013. Ông Govindarajan, giáo sư ở Trường kinh doanh Dartmouth (Mỹ), nhận định rằng hai năm sau cuộc nghiên cứu nói trên, vấn đề định giá quá mức trên thị trường tư nhân vẫn không thay đổi gì nhiều.
Kỷ nguyên của kỳ lân đang chậm lại đáng kể, theo công ty CB Insights. Dấu hiệu cảnh báo đầu tiên đến từ sự sụt giảm của những vòng gọi vốn đạt giá trị từ 100 triệu đô la trở lên, bắt đầu từ quý 4-2015. Đã xuất hiện những lời cảnh báo về số phận bi đát của thêm nhiều kỳ lân trong thời gian tới. Một vài mô hình tài chính thậm chí dự báo rằng 80% số công ty kỳ lân sẽ sụp đổ trong vòng hai năm.

Sự dự báo này có lẽ không quá bi đát nếu không xảy ra tình trạng một số startup tỉ đô la đã không đạt được mục tiêu doanh thu cuối năm 2017, dẫn đến sự rạn nứt giữa công ty và các nhà đầu tư quan tâm đến kết quả kinh doanh, từ đó làm họ khó gọi thêm vốn. Ngay cả Uber, công ty công nghệ tư nhân được định giá cao nhất hiện tại, dù có doanh thu tăng trưởng nhanh nhưng vẫn chưa đạt lợi nhuận. Với doanh thu khoảng 6,5 tỉ đô la năm 2016, họ vẫn bị lỗ ròng 2,8 tỉ đô la.

Sự thật là một khi kỳ lân được định giá quá mức, sẽ không mất nhiều thời gian để thị trường nhận ra điều này.

Chúng ta đang chính thức ở bên trong một làn sóng bong bóng công nghệ còn lớn hơn cả thời điểm tháng 3-2000. Thuật ngữ kỳ lân do nhà đầu tư mạo hiểm Aileen Lee nghĩ ra năm 2013 nhưng có lẽ nó sẽ không còn được sử dụng nhiều trong lĩnh vực tài chính nữa trong bối cảnh nhiều startup bị gắn nhầm mác loài linh vật chỉ có trong truyền thuyết này.

(CNBC)

TIN BÀI LIÊN QUAN
Chia sẻ:
   
CÙNG CHUYÊN MỤC