Chủ Nhật,  24/6/2018, 06:07 
Đặt báo in

Vẫn hướng đến tận thu

Ngọc Lan
Chủ Nhật,  10/7/2011, 20:59 

Vẫn hướng đến tận thu

Ngọc Lan

Than mới khai thác được vận chuyển lê tàu ở Quảng Ninh. Ảnh: Duy Khương.

(TBKTSG) - Luật Khoáng sản (sửa đổi) chính thức có hiệu lực từ ngày 1-7. Một quy định đột phá của luật là đấu giá quyền khai khoáng hay nói khác đi là Nhà nước sẽ thu tiền cấp quyền khai thác khoáng sản, nhằm lấp “lỗ dò” của cơ chế xin-cho, thất thoát nguồn thu tài nguyên lớn đã xảy ra nhiều năm nay. Tuy nhiên, điều này vẫn chưa đủ khi mà nguồn tài nguyên quốc gia chưa được quản lý khai thác và sử dụng hiệu quả.

Để hoàn thiện cho lần sửa luật này, Bộ Tài nguyên - Môi trường (TN-MT) đã soạn ra hai nghị định riêng biệt: 1) Nghị định quy định chi tiết thi hành Luật Khoáng sản. 2) Nghị định quy định đấu giá quyền khai thác khoáng sản. Cả hai nghị định đều hướng đến quản lý hoạt động khai thác: “Là hoạt động sôi nổi nhất, có nhiều chủ thể tham gia cũng như bị tác động trực tiếp về lợi ích do khoáng sản mang lại”, ông Lại Hồng Thanh, Phó chánh văn phòng Bộ TN-MT, từng có rất nhiều năm làm trưởng phòng khoáng sản (Cục Địa chất khoáng sản) cho biết.

Ông Thanh cũng nói thêm: “Nhà nước, với tư cách là đại diện chủ sở hữu về khoảng sản có trách nhiệm xây dựng thể chế, chính sách đồng thời phải tổ chức bộ máy quản lý từ trung ương đến địa phương để các chủ thể khác tham gia quản lý, khai thác, sử dụng khoáng sản một cách tiết kiệm, hợp lý và hiệu quả nhất”. Như vậy, vấn đề quản lý từ đầu nguồn khoáng sản, bằng quy hoạch, chính sách cụ thể, rõ ràng, không chồng chéo và được thực hiện nghiêm túc mới giúp cho việc sử dụng tài nguyên hiệu quả.

Liệu điều này có thành hiện thực khi Luật Khoáng sản (sửa đổi) bắt đầu thực hiện từ ngày 1-7 hay chưa?

Vẫn còn chồng chéo

Hiện cả nước có bốn loại quy hoạch khoáng sản: quy hoạch về điều tra địa chất khoáng sản, quy hoạch các loại khoáng sản chung cả nước, quy hoạch khai thác và sử dụng khoáng sản làm vật liệu xây dựng và quy hoạch, khai thác sử dụng khoáng sản khác cả nước. Bộ TN-MT vẫn giữ vai trò lập quy hoạch chung, từ thăm dò địa chất đến khai thác. Bộ Công Thương và Bộ Xây dựng chỉ lập quy hoạch khai thác và sử dụng đối với các loại khoáng sản khác và khoáng sản làm vật liệu xây dựng trên cơ sở quy hoạch do Bộ TN-MT lập. Đây được coi là điểm mới trong dự thảo nghị định hướng dẫn luật. Kể cả các tỉnh cũng phải căn cứ vào quy hoạch chung do Bộ TN-MT lập để lập quy hoạch khoáng sản trên địa bàn. Tuy nhiên, Giáo sư Tiến sĩ Đặng Trung Thuận, Chủ tịch Hội địa hóa Việt Nam, nói: “Điều này rất ít tính khả thi”, vì sự phân chia trách nhiệm thực chất cũng không rõ ràng. Bộ TN-MT chủ trì tổ chức, lập, trình Thủ tướng phê duyệt toàn bộ quy hoạch điều tra cơ bản, quy hoạch thăm dò, khai thác khoáng sản chung cả nước. Bộ Công Thương cũng có thể chủ trì tổ chức, lập, trình Thủ tướng phê duyệt quy hoạch khai thác, sử dụng từng loại, nhóm khoáng sản cũng của cả nước. Hai bộ này hoàn toàn có thể giẫm chân nhau.

Ông Thuận lấy ví dụ một loại khoáng sản là quặng bauxite. Theo dự thảo hướng dẫn nghị định mới, cả hai bộ này sẽ cùng có quyền lập quy hoạch thăm dò, khai thác và chế biến. “Vậy giữa hai bản quy hoạch đó có bao nhiêu nội dung trùng lặp, có bao nhiêu phần khác nhau, có phần nào mâu thuẫn nhau?”. Ông đề nghị phải sửa lại dự thảo hướng dẫn thực hiện theo cách quy hoạch phải quy về một mối do Bộ TN-MT quản lý, trừ quy hoạch khoáng sản vật liệu xây dựng vẫn có thể giao cho Bộ Xây dựng.

Đây là một đòi hỏi của thực tế. Vì hiện nay Việt Nam đã có ba chiến lược và 13 quy hoạch khoáng sản được lập và phê duyệt theo loại khoáng sản hoặc nhóm khoáng sản, cùng các quy hoạch thăm dò khai thác và chế biến khoáng sản của địa phương. Con số của Viện Tư vấn-phát triển (CODE) cho biết đến hết năm 2009 có 74% các tỉnh, thành đã hoàn thành quy hoạch khoáng sản tại địa phương nhưng cũng vì thiếu một chính sách điều hành chung như chiến lược hay quy hoạch tổng thể về quản lý khai thác, sử dụng tài nguyên, khoáng sản chung cả nước nên các chiến lược quy hoạch ngành được lập bị chồng chéo, mâu thuẫn, bị thay đổi liên tục hoặc mạnh ai nấy cấp.

Hậu quả của nó là từng giấy phép điều tra, thăm dò, khai thác các mỏ khoáng sản cho đến chế biến, xuất khẩu đều dồn hết về Chính phủ. Tưởng là việc cấp phép theo cách quy về một mối này sẽ quản lý được tình hình, nhưng làm như thế là Chính phủ đã làm thay công việc của các cơ quan chức năng từ địa phương đến các bộ, ngành liên quan. Tất cả cùng trình lên để Thủ tướng ký. Thậm chí có loại khoáng sản có chiến lược, quy hoạch cụ thể nhưng do điều hành không nghiêm như quy hoạch khai thác titan theo hướng cấm xuất khẩu quặng thô Ilmenit vào cuối năm 2010 mới đây lại được chính Chính phủ dỡ bỏ bằng cách cấp giấy phép xuất khẩu đến hết năm 2011.

Coi chừng cuộc chiến phân quyền và độc quyền

Ở cấp bộ, việc chấp hành quy hoạch thăm dò, khai thác và tuyển quặng thực ra cũng thành cuộc chiến phân quyền và độc quyền. Năm 2008, khi lập quy hoạch thăm dò, khai thác và tuyển quặng apatit (2008-2020), Bộ Công Thương đã giao cho một công ty trực thuộc bộ là Tổng công ty Hóa chất (nay là tập đoàn Hóa chất) chịu trách nhiệm toàn bộ về việc này tại tỉnh Lào Cai. Quy định như vậy không khác nào cấp phép độc quyền cho Tổng công ty Hóa chất được quyết định việc cấp phép trong lĩnh vực này.

Do vậy, khi Công ty cổ phần Vật tư nông sản (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) được Chính phủ chấp thuận, đã đầu tư nhà máy sản xuất phân supe lân công suất 200.000 tấn/năm ở Lào Cai. Việc xây nhà máy thì dễ nhưng việc cấp phép thăm dò, khai thác và chế biến quặng apatit từ nguồn mỏ ở đây chưa được tập đoàn Hóa chất chấp nhận. Nếu xét theo luật, tập đoàn Hóa chất cũng chỉ là một doanh nghiệp và không có quyền tham gia vào quá trình cấp phép cho các doanh nghiệp khác cùng lĩnh vực dù chỉ dưới dạng ý kiến tham khảo. Bộ Công Thương và tập đoàn cũng không có quyền “cát cứ” và phân chia nguồn tài nguyên dù luật khoáng sản cho phép bộ tham gia vào việc lập quy hoạch. Thực hiện như vậy bị xem như biến tài sản của toàn dân thành tài sản của nhóm lợi ích.

Đấu giá quyền khai thác khoáng sản ở những nơi đã thăm dò và cả những nơi chưa thăm dò là điều gây tranh cãi nhất trong luật này khi hướng dẫn thi hành. Việc thu tiền về cho Nhà nước không khó nhưng cách thức thu tiền ra sao, trên cơ sở nào cho thuyết phục là điều cần xem xét. Rất nhiều chuyên gia và doanh nghiệp đã không đồng tình với việc đấu giá cả quyền khai thác ở những điểm mỏ chưa thăm dò với lý do chưa thăm dò sao biết trữ lượng mà tính toán giá. Chưa hết, luật sư Đặng Dương Anh, điều hành Công ty Vilaf, còn phải hỏi: “Luật có quy định về quy hoạch khoáng sản và khoanh vùng khu vực đấu giá. Vậy khi nào quy hoạch khoáng sản và việc khoanh vùng đấu giá quyền hoạt động khoáng sản được hoàn tất trên phạm vi cả nước?”.

In bài Gửi bài cho bạn bè
Top
TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG
NGÂN HÀNG
BẢO HIỂM
CHỨNG KHOÁN
TIỀN TỆ
KINH DOANH
THƯƠNG MẠI-DỊCH VỤ
XUẤT NHẬP KHẨU
GIAO THƯƠNG
THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ
KHUYẾN MÃI
WEB GIÁ RẺ
DIỄN ĐÀN
Ý KIẾN
GHI NHẬN
BẠN ĐỌC VIẾT
BLOG
DOANH NGHIỆP
CHUYỆN LÀM ĂN
QUẢN TRỊ SỨC KHỎE
PHÁP LUẬT
QUẢN TRỊ
MỘT VÒNG DOANH NGHIỆP
DỮ LIỆU DOANH NGHIỆP
VĂN HÓA - XÃ HỘI
VĂN HÓA
XÃ HỘI
VIỆC GÌ? Ở ĐÂU?
THỊ TRƯỜNG ĐỊA ỐC
NHÀ ĐẤT
HẠ TẦNG
DỰ ÁN
CHUYỂN ĐỘNG DOANH NGHIỆP
THẾ GIỚI
PHÂN TÍCH-BÌNH LUẬN
THỊ TRƯỜNG-DOANH NGHIỆP
 
Giấy phép Báo điện tử số: 2302/GP-BTTTT, cấp ngày 29/11/2012
Tổng biên tập: Trần Minh Hùng.
Thư ký tòa soạn: Hồng Văn; Phó thư ký tòa soạn: Yến Dung.
Tòa soạn: Số 35 Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh.
Điện thoại: (8428) 3829 5936; Fax: (8428) 3829 4294; Email: online@kinhtesaigon.vn
Thời báo Kinh tế Sài Gòn giữ bản quyền nội dung của trang web www.thesaigontimes.vn. Không được sử dụng lại nội dung trên Thời báo Kinh tế Sài Gòn Online dưới mọi hình thức, trừ khi được Thời báo Kinh tế Sài Gòn đồng ý bằng văn bản.
Trang ngoài sẽ được mở ra ở cửa sổ mới. Thời báo Kinh tế Sài Gòn Online không chịu trách nhiệm nội dung trang ngoài.
Bản quyền thuộc về SaigonTimesGroup.