Thiếu vốn hay thiếu quan tâm?

Thiếu vốn hay thiếu quan tâm?

Quỳnh Mai

Sử dụng năng lượng hiệu quả sẽ giúp doanh nghiệp tiết kiệm được khoản chi phi rất lớn. Ảnh: Lê Toàn.

Ngoài đèn chiếu sáng, công ty còn có 10 động cơ điện có tổng công suất 465 kWh. Các chuyên viên kiểm toán năng lượng đã tính được, nếu sử dụng các bộ biến tần để điều khiển các động cơ, mỗi năm sẽ tiết kiệm được 800.000 kWh điện. Như vậy, chỉ riêng việc lựa chọn bóng đèn chiếu sáng không hợp lý, cộng với lãng phí công suất động cơ, mỗi năm công ty này đã lãng phí đến 860.000 kWh điện, tương đương gần một tỉ đồng. Ngoài ra, các chuyên viên còn xác định được lượng nhiệt thất thoát đến 7,7 triệu ki lô jun mỗi giờ do thiếu bảo ôn nên hơi bị rò rỉ, với giá trị thiệt hại 11,5 tỉ đồng/năm.

Trên đây là kết quả điều tra thực tế của một doanh nghiệp đang hoạt động ở Việt Nam, đã được ông Lương Văn Phan, Phó viện trưởng Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam, đổi tên để đưa ra làm ví dụ minh họa tại hội thảo về thúc đẩy hiệu suất năng lượng trong sản xuất công nghiệp thông qua tối ưu hóa hệ thống và tiêu chuẩn quản lý năng lượng.

Theo ông Phan, những trường hợp lãng phí năng lượng như ví dụ minh họa trên không phải là hiếm ở Việt Nam, nhất là tình trạng lãng phí điện, xảy ra ở hầu như tất cả các doanh nghiệp sản xuất, dịch vụ và cơ quan hành chính... Trong khoảng năm năm gần đây, Chính phủ đã có nhiều nỗ lực vận động doanh nghiệp và người dân sử dụng tiết kiệm năng lượng, nhưng kết quả đạt được gần như không đáng kể. Tính chung cho cả nền kinh tế, tốc độ tăng nhu cầu sử dụng điện vẫn gấp hai lần so với mức tăng tổng sản phẩm trong nước (GDP), nghĩa là nhiều gấp đôi so với các nước phát triển.

Tại các hội thảo về chủ đề tiết kiệm năng lượng, đại diện nhiều doanh nghiệp cho rằng, thiếu vốn là nguyên nhân chính khiến cho họ không thể đầu tư để nâng cao hiệu suất sử dụng năng lượng. Nhưng có lẽ đây không phải là yếu tố chính. Các chuyên gia của Ngân hàng Thế giới (WB), Quỹ Môi trường Toàn cầu và Cơ quan Phát triển Công nghiệp của Liên hiệp quốc (UNIDO) đã chứng minh, đầu tư cho tiết kiệm năng lượng là một trong những lĩnh vực đầu tư sinh lợi nhanh nhất. Chẳng hạn như với hệ thống hơi, theo UNIDO thời gian hoàn vốn cho một dự án đầu tư ngắn hạn là dưới một năm, trung hạn là 1-2 năm và một dự án đầu tư dài hạn cũng chỉ cần 2-5 năm để thu hồi hết số tiền bỏ ra để đầu tư.

Rõ ràng, với suất đầu tư hiệu quả như vậy, vốn không phải là trở ngại quan trọng. Vướng mắc chính là ở các doanh nghiệp chưa quan tâm đến vấn đề sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Điều tra thực tế về tình hình sử dụng năng lượng tại các doanh nghiệp, được Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam công bố đã chứng thực cho sự thiếu quan tâm này. Cuộc điều tra đã đi tới kết luận: “Các lãnh đạo doanh nghiệp còn coi nhẹ việc tiết kiệm năng lượng”. Bằng chứng là các nhà quản lý đều không nắm được thông tin về thất thoát năng lượng trong quá trình sản xuất. Các doanh nghiệp cũng không có nhân viên chuyên trách hoặc bán chuyên trách về năng lượng và đặc biệt là ý thức của cán bộ, công nhân viên về sử dụng năng lượng rất thấp.

Có thể, chi phí năng lượng, nhất là điện, trong giá thành sản phẩm và dịch vụ chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ, nên hiệu quả sử dụng ít được các doanh nghiệp quan tâm. Với từng đơn vị, số tiền mất đi do lãng phí năng lượng có thể không lớn, nhưng nếu xét trên bình diện quốc gia, thiệt hại là rất đáng kể. Hơn nữa, sự lãng phí còn tạo ra sức ép lớn đối với việc phát triển nguồn năng lượng để thỏa mãn nhu cầu tiêu thụ, mà điện là một ví dụ. Điều đó chẳng những góp phần làm giảm hiệu quả đầu tư chung của nền kinh tế, mà còn khiến cho Việt Nam phải đối mặt với nguy cơ mất an ninh về năng lượng.

Các chuyên gia của WB, UNIDO và Bộ Công Thương ước tính, tiềm năng tiết kiệm năng lượng trong công nghiệp ở Việt Nam đến 30%. Những nỗ lực của Chính phủ trong thời gian qua, như khuyến khích thay thế những thiết bị tiêu tốn điện bằng sản phẩm tiết kiệm hơn, tài trợ cho doanh nghiệp để đầu tư bổ sung, thay đổi máy móc thiết bị, dán nhãn cho những sản phẩm tiết kiệm năng lượng để người tiêu dùng biết mà lựa chọn... chỉ mang lại kết quả khiêm tốn. Ông Lương Văn Phan cho biết, kinh nghiệm của thế giới cho thấy giải pháp thay thế sản phẩm có hiệu suất năng lượng thấp bằng sản phẩm có hiệu suất cao hơn chỉ có tiềm năng tiết kiệm 3-5%. Trong khi đó, việc cải tiến tiêu chuẩn và qui trình quản lý có thể tiết giảm đến 25%.