Lỗ vì... lãi suất
Lưu Hảo
|
|
|
Lãi suất ngân hàng hiện nay đang là gánh nặng cho nhiều doanh nghiệp. Ảnh: Tuệ Doanh. |
(TBKTSG) - Công ty cổ phần Vận tải biển và Bất động sản Việt Hải (VSP-Hnx), mà cổ phiếu thường tạo những con sóng lớn, hoặc lên hoặc xuống, vừa công bố lỗ 523,7 tỉ đồng năm 2011. Nguyên nhân chủ yếu của sự thua lỗ là chi phí tài chính, bao gồm trả lãi vay và hạch toán chênh lệch tỷ giá, theo Báo cáo tài chính quí 4-2011, lên tới 311,3 tỉ đồng, gần gấp đôi năm trước đó.
VSP là điển hình của sự thất bại trong kinh doanh của các công ty vận tải biển trong vòng bốn năm qua. Cuộc khủng hoảng thế giới kéo dài trong ngành buôn bán tàu và vận tải biển đã khiến hầu hết các công ty trong lĩnh vực này của Việt Nam lỗ dài hạn.
Năm 2006-2007, các doanh nghiệp vận tải biển đầu tư lớn cho đội tàu bằng tiền vay ngân hàng và VSP cũng tương tự. Chỉ có điều quy mô đầu tư của VSP lớn hơn, cho những con tàu hiện đại hơn. Để chống chọi với “bão”, nhiều công ty bán tàu, phần lớn tàu cũ, bù đắp vốn lưu động, cầm hơi. Nhưng tàu của VSP khó bán, vì bán cũng khó tìm được người mua.
Chưa hết, năm ngoái chỉ số vận tải biển DBI giảm thêm 60%, khiến giá cho thuê tàu tụt dốc không phanh. Những con tàu cho thuê ở mức giá 20.000-30.000 đô la Mỹ/ngày trước khủng hoảng giờ chỉ còn 5.000-6.000 đô la Mỹ/ngày. Và cũng không có nhiều người thuê.
Hoạt động kinh doanh chính lỗ, nhưng mức lỗ đó không đáng ngại bằng khoản nợ cả ngắn và dài hạn tương ứng 175 tỉ đồng và 1.747 tỉ đồng của VSP. Hai năm 2010 - 2011 chi phí tài chính tổng cộng 471 tỉ đồng nâng lỗ của VSP tăng vọt, khiến cho vốn chủ sở hữu của công ty tụt xuống. Đầu năm ngoái, vốn chủ sở hữu của VSP ở mức 1.649 tỉ đồng, đến cuối năm còn 962 tỉ đồng. Một ngân hàng chủ nợ của VSP cho biết họ không lo lắng nhiều vì tài sản thế chấp của công ty có giá trị lớn, và đã được khấu hao nhanh thời gian qua. Hơn nữa, VSP có những khoản thặng dư không nhỏ từ phát hành cổ phiếu những năm trước. Tuy nhiên, vấn đề không phải là cho vay - trả nợ, vấn đề là ở chỗ lãi suất cao đã đẩy doanh nghiệp lún sâu hơn vào khó khăn. Ngay cả trong trường hợp vận tải biển, hoạt động cho thuê tàu phục hồi, VSP và các doanh nghiệp cùng ngành có lãi trở lại, lãi đó cũng không đủ để trả phí vay ngân hàng.
Nhìn sang lĩnh vực bất động sản, bức tranh cũng xám xịt không kém. Những công ty kinh doanh thuần túy bất động sản từ lỗ đến lỗ. Một số công ty ba quí đầu năm vẫn lãi, nhưng quí bốn lỗ nặng. Công ty cổ phần Đầu tư kinh doanh nhà (ITC-Hsx) cả năm lỗ 137,8 tỉ đồng; Công ty Đất Xanh (DXG-Hsx), công ty mẹ quí 4 lỗ 16,6 tỉ đồng; Sudico (SJS-Hsx) riêng quí 4 lỗ 62 tỉ đồng... Những công ty có chức năng xây lắp còn ít nhiều có lãi, nhưng tỷ lệ lợi nhuận so với vốn đã giảm hẳn. Nhiều công ty con của tập đoàn Sông Đà ghi nhận lợi nhuận tài chính âm như Sông Đà 5 âm 39,4 tỉ đồng, Sông Đà 4 âm 51,6 tỉ đồng; Sông Đà 9 âm 78,7 tỉ đồng, Sông Đà 6 âm 27 tỉ đồng...
Trong lĩnh vực sản xuất, những đơn vị vay vốn ngân hàng càng nhiều, báo lỗ càng cao. Tập đoàn Thái Hòa (THV-Hnx) chuyên kinh doanh cà phê, cả năm lỗ 120 tỉ đồng, riêng lỗ từ hoạt động tài chính 122 tỉ đồng. Nếu lãi suất thấp hơn, ít nhất THV có thể lỗ ít đi hoặc thậm chí hòa vốn. Công ty Thực phẩm quốc tế (IFS - Hsx) trong ngành đồ uống, thực phẩm lỗ 57 tỉ đồng. Các doanh nghiệp ngành thép tỏ ra có sức chịu đựng trong những quí đầu năm, đến quí 4 bắt đầu bộc lộ đuối sức. Thép Việt - Ý (VIS - Hsx) lợi nhuận quí 4 giảm mạnh so với cùng kỳ; Thép Pomina quí 4 bất ngờ lỗ 23 tỉ đồng...
Chỉ có những công ty không vay ngân hàng là sống khỏe. Song thử hỏi có bao nhiêu phần trăm doanh nghiệp trong nền kinh tế không vay vốn ngân hàng? Ngân hàng Nhà nước lập luận các doanh nghiệp phải tự tái cơ cấu vốn, để kinh doanh cần 100 đồng, thì vốn tự có phải 30 đồng, 30 đồng huy động từ kênh khác như bạn bè, người thân, phát hành cổ phiếu... và phần còn lại mới vay ngân hàng. Lập luận đó không sai trong hiện tại, nhưng thử hỏi 5-10 năm trước nó có hợp lý không? Cả một thập niên 2000-2010 tăng trưởng tín dụng bình quân 29,4%/năm, theo số liệu của Ngân hàng Nhà nước, doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận vốn với lãi suất 12-14%/năm, đùng một cái thắt chặt tiền tệ, lãi suất tăng gấp đôi, gấp rưỡi, doanh nghiệp nào xoay xở kịp để tái cơ cấu nguồn vốn?
Nhiều doanh nghiệp mới vay vốn, mở rộng đầu tư trong năm 2009 theo chủ trương kích cầu, mới chỉ kịp đưa nhà máy, phân xưởng vào sản xuất, lợi nhuận chưa thấy đâu, chưa đến điểm hòa vốn, nay lãi suất tăng, thì tái cơ cấu cách nào? Không phải ngẫu nhiên đã từ lâu giới doanh nhân nước ngoài phàn nàn rủi ro lớn nhất của môi trường kinh doanh Việt Nam là sự thiếu ổn định của chính sách.
Trong khi đó, ngành ngân hàng vẫn đang lãi lớn, mức lãi năm sau cao hơn năm trước và năm vừa qua đặc biệt lợi nhuận tăng mạnh chủ yếu nhờ chênh lệch lãi suất đầu vào - đầu ra. Tại không ít ngân hàng, mức chênh lệch lãi suất huy động và cho vay bình quân 4-5 điểm phần trăm, thậm chí hơn 5 điểm phần trăm. Ngân hàng liệu có đang chia sẻ thử thách với doanh nghiệp? Suốt những năm đầu thế kỷ 21, chênh lệch lãi suất huy động - cho vay của ngân hàng chỉ khoảng 2,5 điểm phần trăm, nó đã tăng đến gấp đôi hiện nay. Đây mới chính là cốt lõi cần phải tháo gỡ, nếu không những bất hợp lý trong phân phối lợi nhuận của nền kinh tế sẽ tụ lại và đẩy tăng trưởng kinh tế lùi về dưới mục tiêu đề ra.