EU và khoai tây biến đổi gen
Trang Quan Sen (CHLB Đức)
(TBKTSG) - Sau hơn 13 năm tranh cãi giữa các chuyên gia và giữa các nước trong Liên hiệp châu Âu (EU), đầu tháng 3 vừa qua EU chính thức cho phép trồng đại trà giống khoai tây biến đổi gen amflora do Công ty BASF Plant-Science lai tạo để dùng trong công nghiệp và làm thức ăn cho gia súc. BASF Plant-Science là một công ty nghiên cứu khoa học về cây trồng của tập đoàn BASF, CHLB Ðức.
John Dalli, Chủ tịch Ủy ban Y tế của EU, cho rằng EU đã kiểm soát kỹ lưỡng các hậu quả tai hại có thể xảy ra cho người và môi trường của giống khoai tây biến đổi gen amflora vì vậy không thế tiếp tục cấm trồng rộng rãi giống khoai này trên đất nông nghiệp. Ông Dalli cũng đề nghị trong tương lai các nước EU nên tự quyết định việc cho phép hay cấm trồng giống cây biến đổi gen trên đất nước mình. Vào tháng 4-2009, Bộ trưởng Nông nghiệp Ðức Ilse Aigner đã cho phép trồng giống khoai này tại Ðức. Và với quyết định mới của EU, BASF có thể sản xuất giống khoai tây amflora và trồng không chỉ riêng ở Ðức mà trên toàn EU.
Công dụng của giống khoai tây biến đổi gen
Khoai tây là cây lương thực rất quan trọng của Ðức và nhiều nước châu Âu khác. Do tính trạng đặc biệt của hợp chất amylopektin, thành phần chính trong tinh bột của khoai tây, nên khoai tây không chỉ được dùng làm thức ăn cho người và động vật mà còn được dùng làm nguyên liệu trong công nghiệp sản xuất chất keo, giấy... Ngoài amylopektin, khoai tây còn chứa một hợp chất tương tự là amylose với số lượng khoảng bằng một phần tư so với amylopektin. Tuy cùng là thành phần chính của tinh bột, nhưng hai hợp chất này có hai tính trạng khác nhau.
Trong khi amylopektin dính chặt vào nhau như keo thì amylose lại lỏng lẻo, có trạng thái giống như xu xoa hay thạch trắng. Vì vậy, trước khi dùng làm nguyên liệu chế biến trong công nghệ sản xuất giấy hay keo dán người ta phải tách amylose ra khỏi amylopektin. Ðây là một quá trình rất phức tạp, tốn nhiều nước và năng lượng. Mặc dù gần đây các nhà khoa học đã đơn giản hóa việc phân hai loại tinh bột nói trên bằng phương pháp hóa học, nhưng biện pháp này vẫn còn khá tốn kém.
Từ nhiều năm qua Công ty Plant-Science của tập đoàn BASF đi theo con đường khác: tìm cách tạo ra một giống khoai tây biến đổi gen chỉ tổng hợp amylopektin và như vậy sẽ tiết kiệm được quá trình phân ly hai hợp chất nói trên. Vào năm 1996 các nhà di truyền học của BASF với phương pháp antisense (*) đã thành công trong việc tạo ra giống khoai tây mới chỉ cho tinh bột amylopektin và đặt tên chúng là amflora.
Tuy nhiên, trong khi tạo ra giống khoai tây amflora bằng phương pháp công nghệ sinh học, các chuyên gia của BASF đã ghép thêm một gen kháng sinh nptII vào khoai tây để làm dấu phân biệt. Ðây là yếu tố mà nhiều nước vẫn lo ngại về hậu quả gây hại có thể xảy ra. Sau nhiều năm trồng kiểm tra, Ủy ban Y tế EU vẫn chưa đưa ra quyết định cho phép trồng đại trà giống khoai tây mới này.
Năm 2007, EU giao giống mới này cho EMEA (European Medicines Agency), một tổ chức của EU ở London có nhiệm vụ đánh giá và kiểm soát quá trình phổ biến các loại dược phẩm tiêu dùng trên thị trường EU, nghiên cứu các rủi ro có thể xảy ra. Sau khi kiểm tra, EMEA xác nhận gen kháng sinh nptII khó có thể “xâm nhập” vào vi khuẩn và không gây hại cho sức khỏe con người.
Mặc dù vậy một số nước EU vẫn đòi có thêm thí nghiệm chứng thực nữa. Năm 2009 kết quả thực nghiệm cho thấy, khả năng gây hại của amflore cho người, vật nuôi và môi trường cực nhỏ. Cơ quan an toàn thực phẩm của EU (EFSA) cũng xác nhận, giống khoai tây biến đổi gen amflora không gây nguy hiểm và đồng ý cho trồng đại trà.
Các phản ứng về amflora
Trong khi đại diện của tập đoàn BASF vui mừng trước quyết định của EU và cho rằng, amflora sẽ mang đến cho nông dân và công nghiệp làm giấy một giá trị gần 100 triệu euro hàng năm và sẽ làm tăng khả năng cạnh tranh của các công ty sản xuất giấy, keo dán... của châu Âu thì nhiều tổ chức bảo vệ môi trường và đảng Xanh của Ðức phản đối quyết định này. Ulrike Höfken, đại diện của đảng Xanh, Ðức cho rằng, đây là “một bản quyền làm dơ bẩn thức ăn” và theo Hubert Weiger, Chủ tịch Tổ chức Môi trường và Bảo vệ thiên nhiên CHLB Ðức, gen kháng sinh trong giống khoai tây biến đổi gen có thể truyền sang vi khuẩn ruột-dạ dày và có thể gây hại cho sức khỏe con người.
Ngay sau khi Ủy ban Y tế của EU công bố quyết định trên thì Tổ chức Green Peace (Hòa bình xanh) đã tổ chức một cuộc biểu tình tại Brandenburger Tor, Berlin để phản đối. Green Peace cho rằng, hiện nay thị trường đã có giống khoai tây amylopektin tương ứng, được lai tạo bằng phương pháp cổ điển, do nhóm chuyên gia Emsland thực hiện, không chứa gen kháng sinh thì tại sao EU lại cho phép trồng khoai tây biến đổi gen là loại cây có thể gây hại cho sức khỏe con người?
Việc trồng khoai tây biến đổi gen hay các loại cây trồng biến đổi gen nói chung, tuy đạt được mục đích của công ty tạo ra, nhưng chúng đều có một khuyết điểm là khó xác định 100% về rủi ro gây hại của các gen kháng sinh cần thiết trong quá trình ghép tạo. Chừng nào các nhà khoa học vẫn chưa tìm ra phương pháp khác để tạo giống biến đổi gen mà không cần gen kháng sinh thì dù muốn hay không, vẫn còn đó những rủi ro cho con người và môi trường, dù nhỏ.
_________________________________
(*) Antisense là phương pháp công nghệ sinh học để ngăn cản hoạt động của gen. Bình thường thông tin của một gen (ADN) nằm trong nhân tế bào được phân tử mARN, một bản sao chép của AND, mang từ nhân đến ribosome, nhà máy chế tạo protein trong tế bào chất. Tại đây ribosome dựa vào thông tin này tổng hợp protein tương ứng. Ðể ngăn cản quá trình này, các nhà khoa học sử dụng chiến lược làm “lạc hướng” thông tin của mARN bằng cách đưa vào tế bào này một loại gen bổ sung ngược chiều (antisense), aARN, lấp đúng vào mARN như một chìa khóa đặt đúng vào ổ khóa. Qua đó mARN không thể đưa tin cho ribosome để tổng hợp protein tương ứng.