Đùn đẩy trách nhiệm, thoi bao kinh te sai gon, thời báo kinh tế sài gòn online, tin kinh te, kinh te viet nam, tin tuc kinh te, saigontimes online, tai chinh chung khoan, ngan hang, thi truong, nong san, gia ca, gia ca phe, giá cả, giá cà phê, gia hang hoa, tien te, doanh nghiep, tài chính chứng khoán, ngân hàng, tiền tệ, thị trường, nông sản, doanh nghiệp, saigontimes group" >
SỰ KIỆN & VẤN ĐỀ TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG DIỄN ĐÀN KINH DOANH VĂN HÓA XÃ HỘI THỊ TRƯỜNG ĐỊA ỐC THẾ GIỚI
Thứ Bảy,  19/8/2017, 08:39 (GMT+7)
Đặt báo in

Lại phải trả giá vì đầu tư thủy điện ồ ạt

Tấn Đức
Thứ Năm,  12/11/2009, 10:05 (GMT+7)
Chia sẻ:




Lại phải trả giá vì đầu tư thủy điện ồ ạt

Tấn Đức

Công trình thủy điện DakMi đang thi công ở tỉnh Quảng Nam. Ảnh: Khải Phong.
(TBKTSG) - Sau những thiệt hại do bão Ketsana (số 9) và Mirinae (số 11) gây ra ở miền Trung vừa qua, một vấn đề được đặt ra là “Vì sao hai trận bão chưa phải là mạnh nhất trong lịch sử lại có sức tàn phá lớn như vậy?”. Mọi nghi vấn đang dồn về những nhà máy thủy điện lớn nhỏ, đang mọc lên như nấm ở vùng đầu nguồn.

>> Đùn đẩy trách nhiệm

>> Thủy điện rẻ hay đắt?

>> Không chỉ là bài học

Thủy điện nhỏ - sức tàn phá lớn

Cho đến nay, đại diện của Bộ Công Thương, Bộ Kế hoạch và Đầu tư vẫn chưa đồng tình với đại diện sở nông nghiệp và phát triển nông thôn một số tỉnh miền Trung về mối liên hệ giữa việc xả nước của các hồ thủy điện với cường độ lũ. Nhưng ông Đỗ Hữu Hào, Thứ trưởng Bộ Công Thương, nhìn nhận lũ có xu hướng mạnh lên là do rừng bị phá nhiều và một trong những thủ phạm tàn phá rừng nhanh nhất lại chính là thủy điện.

Vị trí đặt quảng cáo

Theo Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Bình Định, một trong những địa phương bị lũ tàn phá nặng nề nhất trong cơn bão Mirinae vừa qua, các dự án thủy điện đã và đang xóa sổ hàng ngàn héc ta rừng đầu nguồn của tỉnh này.

Ông Lê Hiếu Hòa, Phó giám đốc sở, cho biết chỉ riêng thủy điện Trà Xom sẽ làm gần 634 héc ta rừng xung yếu ở huyện Vĩnh Thạnh biến mất. Trên 1.000 héc ta rừng ở các huyện An Lão, Vĩnh Thạnh, Hoài Ân (Bình Định) và Kbang (Gia Lai) cùng hàng ngàn héc ta rừng khác đang tiếp tục bị khai tử để nhường chỗ cho thủy điện.

Đây cũng là tình trạng chung ở hầu hết các tỉnh miền Trung và Tây Nguyên, nơi được xem là có tiềm năng thủy điện dồi dào và đang được khai thác ồ ạt.

Mức tàn phá của các dự án thủy điện không chỉ giới hạn ở việc khai tử những cánh rừng lớn để làm hồ chứa nước, mà nó còn rộng hơn rất nhiều.

Hầu hết những nhà máy thủy điện đều nằm sâu trong rừng đầu nguồn. Muốn triển khai xây dựng, nhà đầu tư phải phá rừng để mở đường vận chuyển vật liệu xây dựng và máy móc thiết bị. Tiếp đó còn phải tiếp tục chặt phá để xây dựng những đường dây truyền tải điện đến nơi tiêu thụ.

Tiến sĩ Nguyễn Đình Hòe, khoa Môi trường Đại học Quốc gia Hà Nội, nói: “Nếu nhìn dưới khía cạnh này, việc quy hoạch xây dựng hàng ngàn dự án thủy điện nhỏ sẽ để lại hậu quả vô cùng lớn đối với sự tồn tại của rừng. Mức độ tàn phá của những dự án nhỏ này cộng lại chắc chắn còn lớn hơn rất nhiều so với một dự án lớn”.

Cũng theo ông Hòe, hậu quả của thủy điện, nhất là thủy điện nhỏ, gây ra không chỉ giới hạn ở những trận lũ, mà còn nguy hại hơn rất nhiều.

Ông nói tiếp: “Rừng bị mất đi sẽ làm tăng nguy cơ sạt lở và xói mòn. Nó chẳng những làm tăng tốc độ thoái hóa đất, tăng diện tích đất trống đồi trọc, mà còn gây ra những trận lũ cát, bùn đất cho vùng hạ lưu. Tình trạng nhiều khu vực ở miền Trung bị cát, bùn đất vùi lấp vừa qua chắc chắn một phần là do đất cát ở vùng thượng nguồn bị cuốn trôi xuống”.

Luật pháp Việt Nam có quy định, mọi dự án thủy điện phải có đánh giá tác động môi trường. Nhưng đây là một việc làm không dễ.

“Hệ thống sông, suối sinh ra như thế nào, phát triển và tàn lụi ra sao không ai biết rõ. Thiên nhiên có cái cớ riêng của mình mà những nghiên cứu khoa học chỉ mới ngừng ở mức mô phỏng sự kiện. Vì thế, không ít báo cáo đánh giá tác động môi trường không thể lường hết tác động tiêu cực do một dự án thủy điện gây ra”, Tiến sĩ Nguyễn Đình Hòe nói.

Hiện nay, việc phê duyệt, thẩm định báo cáo tác động môi trường của những dự án thủy điện nhỏ, dưới 50 MW, đều được giao về cho tỉnh. Chưa nói đến vấn đề chuyên môn của cấp địa phương có đủ sức hay không, chỉ riêng việc đánh giá mang tính cô lập cũng đủ làm cho các báo cáo này không đủ mức độ tin cậy.

Các nhà chuyên môn cho rằng, tác động môi trường của một dự án thủy điện phải được nghiên cứu, đánh giá tới tận vùng hạ lưu, nghĩa là tới cửa biển. Tuy nhiên, hầu hết các dự án nhỏ chỉ được nghiên cứu trong phạm vi lưu vực của một tỉnh hoặc một huyện. Đó cũng là lý do xảy ra tình trạng tỉnh này khuyến khích làm thủy điện, nhưng nhiều tỉnh khác lại phản đối.

Về nguyên tắc, các hồ thủy điện phải được thiết kế cho nhiều mục tiêu, gồm phát điện, thủy lợi và phòng chống lũ. Nhưng với tình trạng quản lý phân tán như hiện nay, khả năng chủ đầu tư chỉ quan tâm đến mục tiêu kinh doanh là phát điện, mà xem nhẹ các chức năng khác là không thể tránh khỏi.

Phong trào thủy điện nhỏ - lỗi do ai?

Trước kia và kể cả từ khi có nhà máy thủy điện, chưa bao giờ có lũ lớn. Lũ lớn bất thường không phụ thuộc vào nhà máy thủy điện. Vừa rồi, ba huyện của Phú Yên thiệt hại nặng nhất trong bão là Sông Cầu, Đồng Xuân và Tuy An ở phía Bắc, làm gì có nhà máy thủy điện.

Nhà máy Thủy điện Sông Ba ở phía Nam của Tuy Hòa, xả nước có gây chết ai đâu. Nhưng nếu nói thủy điện chưa cắt được hết lũ thì đúng. Không một nhà máy thủy điện nào có thể cắt hết lũ, nó chỉ làm đúng nhiệm vụ…

Chúng ta đừng nói thà không có thủy điện còn hơn, bởi nếu không có thủy điện, thì ngoài điện, lấy nước đâu mà dùng mỗi khi có hạn hán.

(Phó thủ tướng Hoàng Trung Hải trả lời báo chí bên lề Quốc hội ngày 9-11)

Năm 2005, Bộ Công nghiệp, nay là Bộ Công Thương, ký quyết định phê duyệt quy hoạch thủy điện nhỏ trên toàn quốc. Theo đó, cả nước chỉ có 239 dự án thủy điện nhỏ được đưa vào kế hoạch phát triển.

Nhưng đến nay, tổng số dự án thủy điện loại này trong kế hoạch phát triển của các địa phương đã lên đến hàng ngàn, trong đó chỉ riêng Tây Nguyên đã có ít nhất 335 dự án. Không ít địa phương không có trong danh mục của bản quy hoạch ban đầu, nay cũng xuất hiện với hàng chục và thậm chí hàng trăm dự án, như Lào Cai, Quảng Nam, Gia Lai, Kon Tum...

Vấn đề đáng quan tâm là hầu hết những dự án mới nằm ngoài quy hoạch 2005 đều được Bộ Công Thương thỏa thuận cho các địa phương đưa vào kế hoạch triển khai thực hiện. Trước thiệt hại quá lớn sau hai cơn bão vừa qua, lãnh đạo nhiều tỉnh ở miền Trung đã quy một phần trách nhiệm cho tình trạng phát triển ồ ạt thủy điện, chủ yếu là thủy điện nhỏ.

Điều trớ trêu mới cách nay vài năm, chính các địa phương này lại xem thủy điện là cơ hội để phát triển kinh tế. Thậm chí, phát triển thủy điện còn được đưa vào nghị quyết của hội đồng nhân dân và chiến lược phát triển của địa phương.

Rõ ràng, việc xây dựng thủy điện phát triển thành phong trào, trước hết là do lỗi của các địa phương. Bên cạnh đó, các cơ quan quản lý ngành ở Trung ương cũng góp phần không ít, khi dễ dàng chấp nhận đề xuất của địa phương cho bổ sung hàng ngàn dự án vào kế hoạch phát triển.

Ngoài ra, chính sách của Nhà nước cũng ít nhiều tạo nên tình trạng đầu tư theo phong trào khi đưa ra những chính sách khuyến khích về tài chính. Theo Nghị định số 151 ban hành năm 2006, thủy điện nhỏ được xếp vào danh mục những dự án được vay vốn ưu đãi, với lãi suất chỉ cao hơn 0,5% so với lãi suất trái phiếu chính phủ và mức vay tối đa đến 70% tổng đầu tư và thời hạn đến 12 năm.

Thủy điện vốn được xem là lĩnh vực đầu tư dễ sinh lợi, lại được ưu đãi về tài chính như vậy, nên nó nhanh chóng phát triển thành phong trào là điều khó tránh khỏi. Đi đầu trong phòng trào đầu tư này là những tập đoàn, tổng công ty nhà nước, như tập đoàn Điện lực Việt Nam, Tổng công ty Sông Đà, Tổng công ty Lắp máy...

Việc phát triển ồ ạt thủy điện nhỏ và buông lỏng quản lý đã để lại cho Việt Nam bài học đáng giá về tính toàn diện khi xem xét đánh giá hiệu quả của một dự án hay một chương trình đầu tư.

Chưa rõ thủy điện đóng góp bao nhiêu vào kinh tế của các địa phương, nhưng hiện tại nó đang được xem là một trong những nguyên nhân góp phần làm hàng ngàn gia đình nghèo ở miền Trung, Tây Nguyên trắng tay.

Họ đã nói gì ?

Thủy điện vẫn là loại hình phát điện rẻ, hiệu quả và không gây ô nhiễm nên chúng ta ưu tiên và tận dụng để phát triển nguồn điện. Nguồn thủy điện lớn hết rồi thì giờ chúng ta phải tập trung làm thủy điện nhỏ và vừa....

Các thủy điện đều có quy trình xả, quy trình đó không phải một bộ làm mà liên bộ làm. Giám đốc mà lệnh cho xả sai quy trình thì ông ta có thể bị đi tù chứ không đơn giản...

(Ông Đỗ Hữu Hào, Thứ trưởng Bộ Công Thương)

Khi lập dự án xây dựng, chủ đầu tư thuyết trình trước các cơ quan chức năng và nhân dân rằng có thủy điện sẽ giúp điều hòa nước tốt hơn, người dân không lo bị ngập. Thực tế, trước kia ở Tuy Hòa hầu như không bị ngập, nhưng có thủy điện thì ngập lụt lại tồi tệ hơn.

(Ông Bá Thanh Kia, Chủ tịch Ủy ban MTTQ tỉnh Phú Yên)

Trước mắt, tôi đề nghị tạm dừng các dự án thủy điện miền Trung để chờ kết luận cuộc điều tra, sau đó mới tính làm gì tiếp. Tôi cũng đề nghị Quốc hội thành lập một ủy ban lâm thời điều tra về hiện trạng thủy điện, rừng, quản lý đất đai, tài nguyên... ở khu vực miền Trung.

(Ông Nguyễn Đình Xuân, Ủy viên Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Quốc hội)

Khi tôi còn làm Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Phú Yên, chúng tôi có tham gia vào quá trình đầu tư các công trình thủy điện và đặt ra hai vấn đề, một là cân bằng nước cho sản xuất, hai là điều tiết lũ. Khi đó nhà đầu tư nói rằng nếu như thế thì đầu tư lớn quá. Vốn đầu tư rất cao nên họ không chấp nhận. Vì thế nên đập thủy điện hầu như không có chức năng điều tiết lũ.

(Ông Võ Minh Thức, Ủy viên Ủy ban Khoa học - Công nghệ và Môi trường của Quốc hội)

Cần rà soát lại hệ thống thủy điện dưới góc độ an ninh môi trường. Loại bỏ bớt những dự án thủy điện không đảm bảo an ninh môi trường, một số nhà máy thủy điện cần thay đổi chức năng từ phát điện là chính sang thực hiện vai trò kho nước, điều tiết nước là chính suốt năm hoặc trong mùa mưa. Hạch toán các thiệt hại do thủy điện gây ra vào giá thành điện để tính toán đúng hiệu quả kinh tế... là những bước đi cần thiết.

(Tiến sĩ Nguyễn Đình Hòe, khoa Môi trường Đại học Quốc gia Hà Nội)

Tổng hợp các báo 

In bài viết In bài Gởi bài cho bạn bè Gửi bài cho bạn bè
Mời bạn đóng góp ý kiến
Tên(*)
Địa chỉ E-mail(*)
Nội dung(*)
Lưu ý : (*) là những thông tin bắt buộc.
* Vui lòng sử dụng tiếng Việt có dấu.
Top
TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG
NGÂN HÀNG
BẢO HIỂM
CHỨNG KHOÁN
TIỀN TỆ
KINH DOANH
THƯƠNG MẠI-DỊCH VỤ
XUẤT NHẬP KHẨU
GIAO THƯƠNG
DIỄN ĐÀN
Ý KIẾN
BLOG
BẠN ĐỌC VIẾT
DOANH NGHIỆP
CHUYỆN LÀM ĂN
SỨC KHỎE
PHÁP LUẬT
QUẢN TRỊ
VĂN HÓA - XÃ HỘI
VĂN HÓA
XÃ HỘI
HẠ TẦNG - ĐỊA ỐC
NHÀ ĐẤT
HẠ TẦNG
THẾ GIỚI
PHÂN TÍCH - BÌNH LUẬN
GHI NHẬN
 
Giấy phép Báo điện tử số: 2302/GP-BTTTT, cấp ngày 29/11/2012
Phó tổng biên tập: Trần Minh Hùng; Tổng thư ký tòa soạn: Nguyễn Vạn Phú.
Thư ký tòa soạn: Hoàng Lang, Thục Đoan.
Tòa soạn: Số 35 Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh. Điện thoại: (84.8) 3829 5936; Fax: (84.8) 3829 4294.
Thời báo Kinh tế Sài Gòn giữ bản quyền nội dung của website này. Không được sử dụng lại nội dung trên Thời báo Kinh tế
Sài Gòn Online dưới mọi hình thức, trừ khi được Thời báo Kinh tế Sài Gòn đồng ý bằng văn bản.
Trang ngoài sẽ được mở ra ở cửa sổ mới. Thời báo Kinh tế Sài Gòn Online không chịu trách nhiệm nội dung trang ngoài.
Bản quyền thuộc về SaigonTimesGroup.