TÀI CHÍNH DIỄN ĐÀN KINH DOANH ĐÔ THỊ CÔNG NGHỆ XÃ HỘI NÔNG NGHIỆP VĂN HÓA GIẢI TRÍ
Thứ Sáu,  28/11/2014, 09:53 (GMT+7)
Đặt báo in

Để nông dân thoát nghèo

Huỳnh Kim thực hiện
Chủ Nhật,  13/3/2011, 23:22 (GMT+7)
Phóng to

Thu nhỏ

Add to Favorites

In bài

Gửi cho bạn bè

Để nông dân thoát nghèo

Huỳnh Kim thực hiện

(TBKTSG Online) - Cuôc sống của nông dân nhiều nơi, nhất là ở vùng ĐBSCL còn nghèo khó vì chịu sự tác động tiêu cực của việc đất canh tác bị thu hẹp, lao động nông nghiệp thiếu, ly hương, ly tán, lối sống đô thị tràn lan… TBKTSG Online đã phỏng vấn GS.TS VÕ TÒNG XUÂN (Hiệu trưởng Đại học Tân Tạo), TS LÊ VĂN BẢNH (Viện trưởng Viện Lúa ĐBSCL) và TS DƯƠNG VĂN NI (Giám đốc Trung tâm Hòa An - Đại học Cần Thơ), xoay quanh vấn đề này:

- Vì sao nông dân và nông thôn ta vẫn còn nghèo quá, ngay cả trong lúc trúng mùa lúa đông xuân như hiện nay?

Giáo sư, tiến sĩ Võ Tòng Xuân.

- GS.TS Võ Tòng Xuân: Do ảnh hưởng chung của cả nước, nông thôn Việt Nam đang trải qua giai đoạn có thể gọi là “khủng hoảng”. Người nông dân, nhất là nông dân trồng lúa, phải trả giá rất cao cho mọi thứ; phải chi tiêu nhiều cho đồng ruộng, làm giá thành đội lên trong khi giá bán sản phẩm làm ra không tương xứng. Lao động nông thôn ngày càng hiếm vì một bộ phận đi tìm việc làm ở các khu công nghiệp, và bộ phận khác, nhất là thanh niên, lại ít quan tâm đến việc đồng áng, đôi khi dính líu vào tệ nạn xã hội…

Giá phân bón và nông dược đều tăng mà thường bị làm giả quá nhiều, nông dân không nói gì được với đại lý vì phải mua chịu, đại lý đưa gì phải mua nấy rồi ghi nợ. Khi thu hoạch lúa ướt phải chịu, phương tiện phơi sấy hiếm có, bà con trông chờ hàng xáo đến mua giá rẻ, rẻ bao nhiêu cũng phải bán nếu không thì nợ các đại lý tiền phân bón, thuốc trừ sâu… với lãi suất cao. Mà thường là khi hết lúa thì giá lúa mới tăng!

- TS Lê Văn Bảnh: Theo tôi, hiện nay các tỉnh thành đều đồng loạt triển khai công nghiệp hóa, đô thị hoá. Tiến trình này làm cho đất sản xuất bị thu hẹp dần trong khi dân số ngày càng tăng, mà cư dân nông thôn chiếm trên 75% dân số. Trong khi đó thì ảnh hưởng biến đổi khí hậu làm cho thời tiết ngày càng diễn biến khó lường, sản xuất nông nghiệp chưa bền vững, rủi ro cao, thiên tai, dịch bệnh lúc nào cũng treo lơ lửng trên đầu người nông dân.

Đa số bà con nông dân vẫn còn lờ mờ về sản xuất theo cơ chế thị trường, hội nhập thị trường thế giới, thường xuyên diễn ra chuyện trúng mùa mất giá. Nông dân ngày càng nghèo vì lý do phải đối mặt với nhiều khó khăn.

- TS Dương Văn Ni: Tôi thí dụ câu chuyện về một một ông nông dân. Ổng khỏe mạnh, có nhiều kinh nghiệm trồng lúa, có ruộng tốt và có nguồn nước ngọt quanh năm. Ổng cũng có đủ tiền để mua phân bón, xăng dầu, thuốc sâu… Năm nay nhờ có chủ trương không hạn chế xuất khẩu lúa gạo và thị trường đang thiếu gạo, giá lúa cao và ổng sẽ có thu nhập khả quan. Như vậy, để cho ông nông dân có thu nhập tốt thì cần rất nhiều điều kiện như con người, đất đai, tiền bạc, chính sách, thị trường. Trong đó các điều kiện như con người, đất đai, tiền bạc thì ông nông dân có thể chuẩn bị được; còn với các điều kiện như chính sách hay thị trường thì ổng “bó tay”. Khi nào mà chính sách và thị trường làm không tốt thì nông dân mình còn nghèo.

- Bà con nông dân phải đối phó với thực trạng đó như thế nào?

- GS.TS Võ Tòng Xuân: Mặc dù bị khó khăn đủ điều như thế, nhiều gia đình tuy không tích lũy được bao nhiêu nhưng cũng ráng “chạy theo thời cuộc”. Ở ĐBSCL, thường thì nông hộ nào cũng ráng có một điện thoại di động, một cái ti vi, hoặc một xe gắn máy Trung Quốc. Công lao động gặt và đập lúa bây giờ lần lần trở thành cơ khí ở nhiều địa phương. Cày bừa thì hầu hết đang được cơ giới hóa. Nhưng cơ bản nhất là bà con nông dân không ngừng tìm tòi kỹ thuật mới hơn để tăng năng suất và giảm giá thành, nơi nào thích hợp thì cố gắng chuyển hướng nông nghiệp để thu thêm lợi tức. Nông dân cũng tự hiểu là làm ăn cá thể trước đây là thượng sách, không cần ai giúp cả. Nhưng bây giờ trong thời buổi toàn cầu hóa, họ thấy dường như mình bị bỏ rơi. Cho nên bà con nông dân tự thấy phải hợp nhau lại để có sức mạnh đối phó với thách thức này.

- TS Lê Văn Bảnh: Bà con nông dân có nhiều khó khăn và bất lợi đủ thứ trong cuộc sống nhưng vẫn bình tĩnh đón nhận và tìm cách giải quyết. Họ cố gắng phối hợp với các doanh nghiệp, các nhà khoa học, học hỏi để tự nâng cao trình độ sản xuất, tăng thu nhập, cải thiện cuộc sống. Nhờ vậy mà trong mấy năm qua các ngành khác có nhiều biến động do suy thoái kinh tế thế giới, nhưng ngành nông nghiệp vẫn vững vàng, có đóng góp hết sức quan trọng cho kinh tế đất nước. Nhiều bà con nông dân đã thấy được là bây giờ rất cần có kiến thức, có chuyên môn cho nên có người đã phải bán đất là phương tiện sản xuất duy nhất, để cho con ăn học.

Tiến sĩ Dương Văn Ni.

- TS Dương Văn Ni: Theo tôi, cần phân biệt giữa bản chất và hành động của người nông dân, nhất là nông dân ở ĐBSCL. Nếu chỉ nhìn vào hành động thôi thì chúng ta dễ lầm tưởng là bà con nông dân hiện nay đang bị sự thay đổi xấu cuốn vào. Và có vẻ như cơ hội để cho họ thoát ra khỏi vòng xoáy này là rất thấp. Tuy nhiên, chính bà con nông dân lại là người tạo ra sự thay đổi lớn lao của xã hội. Có thể kể ra đây những ví dụ như năm nào thu nhập của bà con nông dân khả quan thì năm đó không khí Tết tưng bừng hẳn, không phải chỉ có ở nông thôn mà ngay cả ở thành phố. Lớn hơn một chút là sức mua sắm của nông dân đã đẩy mạnh khu vực công nghiệp và cứu nguy cho nền kinh tế trong cuộc khủng hoảng kinh tế vừa rồi. Quan trọng nhất là bà con nông dân là “rường cột” của đất nước từ xưa đến nay trong việc tham gia chống giặc ngoại xâm, bảo đảm an toàn lương thực cho xã hội, giữ vững nền kinh tế của đất nước và gìn giữ văn hóa truyền thống của dân tộc Việt Nam.

Sở dĩ bà con nông dân làm được chuyện to tát đó là nhờ vào bản chất “thích nghi có chọn lọc” của họ. Bản chất này hình thành được nhờ vào truyền thống văn hóa lâu đời, lịch sử phát triển của đất nước và sự hòa quyện giữa con người và thiên nhiên. Nhờ vào bản chất này mà bà con nông dân còn tồn tại cho đến ngày hôm nay, sau bao nhiêu thăng trầm của lịch sử.

Nói như vậy không có nghĩa là hãy để bà con nông dân “tự bơi” trong vòng xoáy của thay đổi đó. Mà những ai đã và đang được bà con nông dân “nuôi”, hãy thực hiện đầy đủ chức năng “do xã hội phân công” của mình, để giảm thiểu những thiệt hại không đáng có đối với nông dân. Có thể kể ra đây những chuyện nho nhỏ như hãy bán cho nông dân hàng hóa có chất lượng tương xứng với tiền họ mua. Hãy mua sản phẩm của họ làm ra tương xứng với sức lao động sản xuất của họ. Hãy dạy con cái của họ ở những vùng nông thôn sâu giống như đang dạy ở các trường chuyên. Hãy xây cầu - đường đàng hoàng xứng với tiền của xã hội đóng góp, trong đó có nông dân... Những chuyện như vầy đã được viết đầy rẫy trong các kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và chúng thật ra cũng là một phần văn hóa “thuận mua, vừa bán” mà ông cha ta đã dạy. Nghĩa là, bà con nông dân đâu có đòi hỏi được “giúp đỡ” mà họ đang cần được “cư xử bình đẳng”.

- Vậy làm sao để giúp nông dân thoát nghèo và làm giàu được?

- GS.TS Võ Tòng Xuân: Đất nước ta hoàn toàn có khả năng thay đổi tình thế nông thôn hiện nay. Cái nghèo của nông thôn – chủ yếu do lợi tức người nông dân làm ra bị người khác hưởng – thì cho đến nay trên 35 năm hoà bình rồi mà ta vẫn chưa xóa đi được. Đảng và Nhà nước thấy rồi, nên đã có Nghị quyết 26 về “nông nghiệp – nông dân – nông thôn” nhằm tạo điều kiện để đưa lợi tức đó trở về cho nông dân.

Nhưng từ nghị quyết đến thực tế vẫn còn một khoảng cách quá xa. Nhà nước phải có cơ chế để các doanh nghiệp sửa đổi cách làm ăn của họ hiện nay thì mới mong nông dân ta giàu lên. Ai có thể khiển mỗi doanh nghiệp phải lấy nông dân làm gốc (nơi sản xuất nguyên liệu) của mình, đồng thời có cơ chế cho nông dân trung thành với doanh nghiệp của mình? Nếu Nhà nước không làm được thì không ai làm được. Ở nước ta đã có một vài điển hình nho nhỏ thành công như doanh nghiệp ADC kết hợp với nông dân xã viên Hợp tác xã Mỹ Thành để sản xuất gạo Tứ Quý, hoặc Công ty Kitoku Nhật Bản liên kết với nông dân một số địa phương trong tỉnh An Giang sản xuất gạo Nhật xuất khẩu, hoặc Công ty Cargill và ED&F MAN, với sự yểm trợ kỹ thuật của Tổ chức ACDI/VOCA của Bộ Nông nghiệp Mỹ, đang huấn luyện và cho hàng ngàn nông dân Bến Tre trồng ca cao vay phân bón và thuốc trừ sâu bệnh sản xuất ca cao đạt tiêu chuẩn quốc tế để họ thu mua chế biến. Kiểu làm của Cargill tại Bến Tre cũng tương tự như Công ty Cadbury của Anh Quốc có chương trình yểm trợ kỹ thuật và vật tư cho nông dân trồng ca cao ở 100 xã của Ghana (một quốc gia Tây Phi châu), giúp cho hàng trăm nghìn nông hộ khá giả đồng thời công ty thu mua được đủ lượng ca cao có chất lượng rất cao.

Tiến sĩ Lê Văn Bảnh.

- TS Lê Văn Bảnh: Cần có sự “liên kết vùng”: quy hoạch lại vùng sản xuất, sự đồng thuận và phối hợp giữa các địa phương để giảm nhẹ thiệt hại do biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường… vì những thiệt hại này là không biên giới. Sự liên kết “4 nhà” (nhà nông, doanh nghiệp, nhà khoa học, nhà nước) sẽ làm tăng hiệu quả trong sản xuất hàng hoá, tránh hiện tượng “trúng mùa mất giá”, nâng cao chuỗi giá trị của ngành hàng, phân chia lợi nhuận hợp lý giữa người sản xuất và kinh doanh, xuất khẩu. Để sản xuất ngành hàng có số lượng lớn, chất lượng theo tiêu chuẩn (VietGAP, GlobalGAP…) theo đơn đạt hàng của doanh nghiêp, bà con nông dân cần liên kết hợp tác trong sản xuất, tổ liên minh hợp tác, hợp tác xã, công ty cổ phần nông nghiệp, vùng chuyên canh… Bà con nông dân cũng cần luôn được đào tạo để nâng cao trình độ kỹ thuật trong sản xuất và trình độ quản lý trong điều hành và nắm bắt kịp thời thông tin thị trường.

- TS Dương Văn Ni: Trong ngắn hạn là làm sao cho hàng hóa của bà con nông dân sản xuất được lưu thông trôi chảy giữa các vùng - miền trong nước, trong khu vực và quốc tế. Đặc biệt là việc bình ổn giá cả, dự đoán - dự báo thiên tai tin cậy, thì việc thích nghi trong sản xuất, trong đời sống của bà con nông dân sẽ dễ dàng hơn. Vì không ai có thể làm thay cho họ hoặc làm tốt hơn họ, bởi vì chính họ, qua bao nhiêu đổi thay, thăng trầm đã dạy cho hậu thế một kinh nghiệm ngàn vàng, đó là “liệu cơm, gắp mắm”. Trong trung và dài hạn thì giáo dục là con đường duy nhất cần phải làm. Giáo dục cần phải đa dạng và tuân thủ triết lý “không thành danh thì cũng thành nhân”.

Chia sẻ với bạn bè:
     
tran thi anh
Cảm ơn tác giả Huỳnh Kim với chủ đề và những ý kiến thiết thực. Vấn đề là ở chỗ, mọi thứ phục vụ sản xuất đều tăng chóng mặt, giá lương thực tgực phẩm cũng tăng, duy chỉ có giá lúa gạo luôn ì ạch ở mức thấp.
 
Hoàng Kim (Đồng Tháp)
Tác giả Huỳnh Kim thực hiện chủ đề phỏng vấn hết sức thiết thực và cần thiết, nhất là rất hữu ích cho nông dân. Ba nhà khoa học, mỗi người một góc độ, đã nói đúng về hiện trạng nghèo khổ của nông dân hiện tại, và đề ra những cách thức hiệu quả để giúp nông dân thoát nghèo. Thế nhưng, bức tranh đói nghèo của nông dân hiện nay, sẽ được phản ảnh toàn diện hơn, nếu có ý kiến của nông dân - người trong cuộc. Mong rằng tác giả nên tạo cơ hội cho nông dân chúng tôi phát biểu về 3 câu hỏi mà anh đã hỏi các nhà khoa học. 
Mời bạn đóng góp ý kiến
Tên(*)
Địa chỉ E-mail(*)
Địa chỉ
Tiêu đề(*)
Nội dung(*)
Lưu ý : (*) là những thông tin bắt buộc.
Mã xác nhận 
 
 
* Vui lòng sử dụng tiếng Việt có dấu.
 
Giấy phép Báo điện tử số: 2302/GP-BTTTT, cấp ngày 29/11/2012
Tổng biên tập: Trần Thị Ngọc Huệ; Tổng thư ký tòa soạn: Nguyễn Vạn Phú.
Thư ký tòa soạn: Hoàng Lang, Thục Đoan, Huỳnh Hoa.
Tòa soạn: Số 35 Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh. Điện thoại: (84.8) 3829 5936; Fax: (84.8) 3829 4294.
Ghi rõ nguồn "Thời báo Kinh tế Sài Gòn Online" khi bạn phát hành lại thông tin từ website này.
Trang ngoài sẽ được mở ra ở cửa sổ mới. Thời báo Kinh tế Sài Gòn Online không chịu trách nhiệm nội dung trang ngoài.
Bản quyền thuộc về SaigonTimesGroup. Phát triển bởi Công ty Mắt Bão.