Chủ Nhật,  25/2/2018, 04:45 
Đặt báo in

“Happy New Year” có nghĩa là gì?

Lê Hữu Huy (*)
Thứ Năm,  8/2/2018, 17:44 

“Happy New Year” có nghĩa là gì?

Lê Hữu Huy (*)

Happy New Year. Ảnh: Thành Hoa

(TBKTSG) - Không cần phải học tiếng Anh, có lẽ hầu hết người Việt Nam chúng ta đều biết thành ngữ nói trên tương đương với câu nói “Chúc mừng năm mới” được nhắc đi nhắc lại thường xuyên kể từ ngày mùng một tháng Giêng Dương lịch (1-1).

Ngày này thật ra là khởi đầu của một năm mới theo truyền thống La Mã, có từ khoảng năm 153 trước Công nguyên; còn trước đó, “năm mới” của người La Mã bắt đầu vào ngày mùng một tháng Ba.

Ngày 1-1 được Hoàng đế Julius Ceasar xác nhận là ngày đầu tiên của năm mới khi ông đặt ra lịch La Mã vào năm 46 trước Công nguyên. Sau khi đế chế La Mã sụp đổ, “năm mới” của người châu Âu theo Thiên Chúa giáo bắt đầu vào ngày 25-3 vì đây là ngày Đức mẹ Maria được thông báo rằng bà sẽ là mẹ của Chúa Jesus, đúng chín tháng trước ngày Chúa Giáng sinh 25-12. Mặc dù 25-3 không phải là ngày đầu tiên của một tháng nhưng việc ăn mừng “năm mới” theo truyền thống Thiên Chúa giáo vẫn được kéo dài nhiều thế kỷ. Đến năm 1582, Giáo hoàng Gregorius XIII mới cải tiến lịch Julius và đổi ngày 1-1 thành ngày đầu tiên năm mới của các nước châu Âu theo Thiên Chúa giáo La Mã.

Tuy nhiên, các nước châu Âu khác theo Tin Lành như Anh, Scotland, Đan Mạch và Đức vẫn không tuân theo và mãi đến thế kỷ 18, họ mới áp dụng lịch Gregorius được chia thành 12 tháng với 365 ngày, cứ bốn năm thì thêm một ngày vào cuối tháng Hai tạo thành năm nhuận. Ngày 1-1 cũng là một ngày lễ tôn giáo, bởi đây là ngày Chúa Jesus chịu phép cắt bì, tức là tám ngày sau khi giáng sinh (1).

Đón mừng năm mới là một trong những lễ hội văn hóa lâu đời nhất của loài người. Lễ hội mừng năm mới sớm nhất được các sử gia ghi nhận cách đây 2.000 năm trước Công nguyên ở vùng Mesopotamia (Lưỡng Hà). Đối với người Hy Lạp cổ đại, năm mới gắn liền với tiết đông chí (winter solstice) khi mặt trời ở xa xích đạo nhất về phía Bắc (khoảng 21-12).

Người Do Thái đón chào năm mới với Rosh Hashanah, ngày đầu tiên của tháng Tishri theo lịch Do Thái (khoảng đầu tháng 9 đến đầu tháng 10 hàng năm). Người Thái Lan, Lào và Myanmar ăn mừng năm mới bắt đầu từ ngày Đản sinh của Đức Phật khoảng tháng 4 hay tháng 5 Dương lịch.

Với dân đạo Hồi thì cách tính “năm mới” càng rắc rối bởi năm 622 Dương lịch được chọn làm năm thứ nhất trong lịch Hồi giáo khi nhà tiên tri Muhammad cùng các môn đồ rời bỏ quê nhà Mecca đến lánh nạn và lập nghiệp tại Medina. Hồi lịch thuần túy được tính theo chu kỳ mặt trăng nên nhiều sự kiện, lễ lạc quan trọng cùng nhiều lễ hội lớn đều dựa trên Âm lịch. Trong khi đó, nhiều định chế và nhà nước Hồi giáo như Ảrập Saudi lại áp dụng các tính toán thiên văn và điều này dẫn đến việc ngày lịch của các nước chênh lệch nhau từ một đến hai ngày.

Còn với Việt Nam cũng như các nước châu Á chịu ảnh hưởng của văn hóa Trung Hoa thì cho đến lúc bài báo này đến tay bạn đọc, “năm mới” vẫn chưa bắt đầu và phải chờ đến ngày đầu tiên trong tháng đầu tiên của Âm lịch.

Như vậy, mặc dù nhiều vùng và địa phương trên thế giới sử dụng các hệ thống lịch khác nhau với nhiều tập quán văn hóa và tín ngưỡng đặc trưng đi kèm nhưng việc lịch Gregorius được chính thức sử dụng rộng rãi làm cho mốc năm mới ngày 1-1 Dương lịch mang giá trị toàn cầu là một điều tiện lợi, đặc biệt cho giao thương quốc tế. Chính vì lý do đó người Nhật đã chuyển sang lịch dương từ năm 1873 theo quyết định của chính phủ Minh Trị để thực hiện hiệu quả “Hiệp ước hữu nghị và thương mại” ký với Mỹ vào năm 1858.

Sự phát triển vượt trội của nền văn minh phương Tây so với châu Á đã buộc chính phủ Minh Trị phải sửa đổi phù hợp với thông lệ giao thương quốc tế và thoát khỏi tầm ảnh hưởng của các nền văn hóa mạnh nhất lúc bấy giờ, đặc biệt là Trung Quốc.

Bây giờ chuyển sang phân tích cái từ “Happy”, nếu dịch “sát” nghĩa trong tiếng Việt thì có thể tương đương “vui vẻ/hạnh phúc”. Theo từ nguyên học (etymology), “Happy” có nghĩa là “may mắn” vì từ này có gốc từ tiếng Đan Mạch cổ “happe” (tình cờ, ngẫu nhiên)(2).

Trong một video chia sẻ kinh nghiệm sống, Jack Ma người sáng lập tập đoàn Alibaba tiết lộ rằng mặc dù đã trở thành tỉ phú nhưng ông không mấy “Happy” mà giai đoạn vất vả gầy dựng doanh nghiệp lại là khoảng thời gian “Happy” nhất. Cũng như thế, nhiều người có nhiều tiền cũng không thấy “Happy” và càng nỗ lực tìm kiếm danh vọng, tiền tài thì con người lại theo hướng đi xuống, buồn bã thậm chí tuyệt vọng. Đó là điều mà thuật ngữ tâm lý gọi là cái bẫy hạnh phúc (happiness trap) bởi bạn không thể quyết định cho mình hạnh phúc hơn như những mục tiêu khác trong cuộc sống.

Một nghiên cứu tại Đại học Illinois cho thấy những người kiếm được nhiều tiền nhất (hơn 10 triệu đô la mỗi năm) chỉ hơi hạnh phúc hơn những nhân viên bình thường làm việc cho họ. Ngoài ra, di truyền và hoàn cảnh sống chỉ chiếm khoảng 50% hạnh phúc của một người. Như vậy, hoàn cảnh sống ít liên quan với hạnh phúc vì hạnh phúc phần nhiều nằm dưới sự kiểm soát của bạn - nó là sản phẩm của thói quen và cách nhìn nhận về cuộc sống.

Khách quan mà nói, con người có thể không hạnh phúc (unhappy), lo lắng, bất mãn, thất vọng vì nhiều nguyên nhân. Trong quyển sách The wisdom of insecurity: a message for an age of anxiety (3), triết gia người Anh Alan Watts cho rằng gốc rễ của vấn đề là do con người chúng ta dành quá nhiều thời gian dự đoán và hoạch định tương lai, than vãn về quá khứ. Để minh họa cho suy nghĩ này, ông đưa ra trường hợp một người đàn ông phải trải qua một cuộc phẫu thuật sẽ được tiến hành trong hai tuần tới. Anh chưa phải chịu đau đớn và hiện đang có một mái ấm gia đình yêu thương và những người bạn tốt. Anh có công việc phù hợp với sở thích được trả lương cao, nhà cửa khang trang, ăn uống thoải mái. Thế nhưng trong suốt hai tuần trước khi lên giường mổ, anh không thể tận hưởng những điều đó vì tâm trí anh lo lắng đến nguy cơ của ca phẫu thuật.

Cuộc sống dẫu sao cũng là một hành trình thú vị, thất bại là mẹ thành công, ngày mai đang bắt đầu từ ngày hôm nay và con người chúng ta hạnh phúc, thấy cuộc đời này đáng sống với niềm tin năm sau chắc chắn tốt hơn năm trước và nếu tiếp tục cố gắng vươn lên thì chúng ta sẽ gặt hái thành công với một tương lai tươi sáng đầy hứa hẹn.

Theo tác giả Watts, đó là một vấn đề điển hình của con người. Ông viết: “Đối tượng của nỗi sợ không chỉ đơn thuần là một cuộc phẫu thuật sắp diễn ra. Đó có thể là vấn đề của tiền thuê phải trả cho tháng tới, của một cuộc chiến bị đe dọa hay rối loạn xã hội, khả năng có đủ tiền chi tiêu khi về già, hay cuối cùng là phải giã từ cõi đời”.

Ông cho rằng ngoài nỗi lo về tương lai, gánh nặng quá khứ cũng khiến con người không thể sống hạnh phúc. Những ký ức về lỗi lầm đã qua, những điều sai trái hay thất bại trong quá khứ có thể làm ô uế hiện tại với cảm giác tội lỗi hay oán hận. Đối với nhiều người, những mối quan tâm tiêu cực này trở thành nguồn bất hạnh kinh niên.

Theo ông, sức mạnh của ký ức và kỳ vọng đã khiến cho quá khứ và tương lai không còn “thực” (real) nhưng lại “thực” hơn cả hiện tại. Ông viết tiếp: “Hiện tại không thể sống hạnh phúc trừ phi quá khứ đã được dọn sạch (cleared up) và tương lai tươi sáng đầy hứa hẹn”. Nói đơn giản, theo triết gia Watts, để sống một cuộc sống thỏa mãn, người ta phải sống với hiện tại - sống trọn vẹn ở đây và bây giờ...

Nhưng nói vậy thôi, con người chúng ta không thể sống thiếu quá khứ và chỉ tận hưởng hiện tại. Tháng Một của người La Mã từ thời Ceasar được gọi là Ianuarius, đặt theo tên của vị thần La Mã Janus, vị thần cửa và khởi đầu có hai khuôn mặt - một hướng đến phía trước và một mặt nhìn về phía sau. Theo truyền thống La Mã, hàng năm khi tháng đầu tiên của một năm mới đến thì những chiến sĩ của họ làm lễ chiêm bái thần Janus. Tháng Giêng Dương lịch theo ngôn ngữ châu Âu (January - tiếng Anh, Janvier - tiếng Pháp, Januar - tiếng Đức, Январь - tiếng Nga) hóa ra cũng có ý nghĩa triết lý cao siêu: năm mới là lúc nhìn lại quá khứ để rút tỉa những kinh nghiệm đã qua và hướng đến tương lai.

Bắt chước vị thần Janus của người La Mã, tôi nhìn lại quãng đường đã qua, không chỉ là năm 2017 mà còn cả 20 năm. Mặc dù có ít nhiều thành đạt trong kinh doanh và sự nghiệp, “năm mới” của tôi thật ra vẫn còn ngổn ngang những nỗi buồn sâu kín, những cơn đau tình cờ, vẫn còn đó những tâm sự như câu dân ca “Giận mà thương” và chắc là tôi vẫn chưa thoát khỏi cái “bẫy hạnh phúc” như phân tích của các nhà tâm lý.

Một trong những cách làm cho mình hạnh phúc là tự hào về những gì mình đã cố gắng hết sức làm được trong khả năng có thể trong thời gian vừa qua, sống cho hiện tại và nhìn về phía trước. Cuộc sống dẫu sao cũng là một hành trình thú vị, thất bại là mẹ thành công, ngày mai đang bắt đầu từ ngày hôm nay và con người chúng ta hạnh phúc, thấy cuộc đời này đáng sống với niềm tin năm sau chắc chắn tốt hơn năm trước và nếu tiếp tục cố gắng vươn lên thì chúng ta sẽ gặt hái thành công với một tương lai tươi sáng đầy hứa hẹn.

(*) Giám đốc Công ty Tư vấn Vietnam Global Network, Singapore

(1) Phép cắt bì là tập tục cắt bao quy đầu của đàn ông Do Thái vào ngày thứ 8 sau khi họ chào đời.

(2) Hiện nay tiếng Anh còn một số từ may rủi như “happen” (xảy ra), “mishap” (bất hạnh), “hapless” (không may).

(3) Đã được dịch sang tiếng Việt với tựa đề Minh triết sinh ra từ bất an: một thông điệp cho thời đại âu lo.

In bài Gửi bài cho bạn bè
“Tết Nguyên đán có ý nghĩa đặc biệt đối với một xã hội mà nền kinh tế vẫn còn dựa vào nông nghiệp làm chính” (dẫn theo nhà nghiên cứu Thạch Phương). "Giá trị cốt lõi của ngày Tết Nguyên đán là ở khía cạnh tinh thần. Đó là niềm vui đoàn tụ, là thời khắc giao thừa chuyển giao từ năm cũ sang năm mới của đất trời, mà ở đó con người đặt niềm tin và kỳ vọng vào tương lai tốt đẹp hơn", theo nhà thơ Nguyễn Quang Thiều.
TIÊU ĐIỂM
Ngày xuân đến, lại bàn chuyện có nên gộp tết hay không
(TBKTSG Online) - Khi cái Tết Nguyên đán Mậu Tuất đang đến gần, cộng đồng mạng lại tiếp tục cuộc tranh luận về việc gộp Tết cổ truyền với Tết Dương lịch để hội nhập và tránh lãng phí.
PHẢN CHIẾU
Cần tư duy đổi mới về ăn Tết
(TBKTSG Online) - Nhiều nước phát triển ở châu Á hiện đã chuyển sang đón Tết giống như các nước phương Tây hoặc tổ chức kỳ nghỉ Tết cổ truyền của họ chỉ trong ba ngày. Việt Nam có nên thực hiện như vậy hay tiếp tục duy trì đón Tết dài ngày như hiện nay?
Lồng tết cổ truyền vào tour du lịch
(SGTT)  - Trong số các tour du lịch ngày giáp tết, một vài công ty lữ hành tại TPHCM đã lồng vào trong đó các chương trình cho du khách nước ngoài, qua đó giới thiệu về văn hóa tết cổ truyền Việt Nam. Sản phẩm này đang được nhiều khách du lịch hưởng ứng tích cực.
Top
TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG
NGÂN HÀNG
BẢO HIỂM
CHỨNG KHOÁN
TIỀN TỆ
KINH DOANH
THƯƠNG MẠI-DỊCH VỤ
XUẤT NHẬP KHẨU
GIAO THƯƠNG
THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ
KHUYẾN MÃI
WEB GIÁ RẺ
DIỄN ĐÀN
Ý KIẾN
GHI NHẬN
BẠN ĐỌC VIẾT
BLOG
DOANH NGHIỆP
CHUYỆN LÀM ĂN
SỨC KHỎE
PHÁP LUẬT
QUẢN TRỊ
MỘT VÒNG DOANH NGHIỆP
DỮ LIỆU DOANH NGHIỆP
VĂN HÓA - XÃ HỘI
VĂN HÓA
XÃ HỘI
VIỆC GÌ? Ở ĐÂU?
HẠ TẦNG - ĐỊA ỐC
NHÀ ĐẤT
HẠ TẦNG
DỰ ÁN
CHUYỂN ĐỘNG DOANH NGHIỆP
THẾ GIỚI
PHÂN TÍCH-BÌNH LUẬN
THỊ TRƯỜNG-DOANH NGHIỆP