Mobile Area

Bạn có đang kiểm soát doanh nghiệp của mình?

Chủ Nhật,  24/1/2016, 09:52 
Trần Khắc Điền(*)

Bạn có đang kiểm soát doanh nghiệp của mình?

Trần Khắc Điền(*)

(TBKTSG) - Quản trị công ty có thể được áp dụng và đem lại lợi ích cho mọi doanh nghiệp, bất chấp quy mô, hình thức pháp nhân, cơ cấu sở hữu, trình độ quản trị, mô hình kinh doanh...

Tuy nhiên, đã có không ít những doanh nghiệp Việt Nam nhầm lẫn giữa khái niệm quản trị với quản lý công ty, hay cụ thể hơn là kiểm soát nội bộ (KSNB) với quản lý công ty. Quản trị công ty (trong đó có KSNB) tập trung vào các cơ cấu, quy trình của công ty nhằm đảm bảo sự công bằng, tính minh bạch, tính trách nhiệm và tính giải trình. Trong khi đó, quản lý công ty chỉ tập trung vào các công cụ cần thiết để điều hành doanh nghiệp. Quản trị công ty được đặt ở một tầm cao hơn nhằm đảm bảo công ty sẽ được quản lý theo một cách phục vụ lợi ích của các cổ đông và các bên liên quan.

Việc cải tiến cách thức quản trị công ty sẽ mang lại một hệ thống giải trình tốt hơn, giảm thiểu rủi ro liên quan đến các vụ gian lận hoặc giao dịch nhằm mục đích vụ lợi của nhân viên quản lý, thực hiện tốt hơn việc tuân thủ và giảm xung đột lợi ích, nâng cao hiệu quả ra quyết định và uy tín của công ty, ban giám đốc và HĐQT.

Tinh thần trách nhiệm cao kết hợp với quản trị rủi ro và KSNB hiệu quả giúp công ty sớm phát hiện các vấn đề trước khi chúng phát sinh, có thể dẫn đến những cuộc khủng hoảng nghiêm trọng tương tự vụ việc liên quan đến tập đoàn Tân Hiệp Phát vừa qua.

Một hệ thống KSNB được tổ chức ra sao?

Điều mà chúng tôi ghi nhận được từ các doanh nghiệp Việt Nam luôn là câu hỏi: Bên cạnh mục tiêu hiệu quả và hiệu lực của một hệ thống KSNB, doanh nghiệp cũng cần một hệ thống sao cho có thể giải quyết các vấn đề phát sinh một cách linh hoạt, dễ dàng mở rộng, nâng cấp, bất chấp có những khác biệt về quy mô, đặc tính ngành nghề kinh doanh, loại hình doanh nghiệp, phạm vi địa lý, hình thức sở hữu...

Kiểm toán nội bộ trực thuộc giám đốc tài chính

Đây là mô hình kiểm soát sơ khai, đơn giản và rất điển hình của các doanh nghiệp nhỏ Việt Nam. Mô hình này thể hiện những cảm nhận tự nhiên của chủ doanh nghiệp rằng KSNB chỉ liên quan đến tài chính, và KSNB được lập nên chỉ để chống thất thoát tiền bạc, tài sản của công ty. Với mô hình này, công ty sẽ không có phòng KSNB hay kiểm toán viên, thay vào đó, nhân viên kế toán sẽ được cắt cử hoặc kiêm thêm việc kiểm tra, giám sát và báo cáo trực tiếp cho giám đốc tài chính hoặc kế toán trưởng.

Và vì quy mô còn rất nhỏ, trình độ quản lý chưa cao, nên để tiết kiệm chi phí, doanh nghiệp có khuynh hướng không tách bạch nhiệm vụ kiểm soát (quản trị) với công việc chức năng (quản lý) như: cân đối và đối chiếu thu chi tiền mặt; giám sát các chương trình khuyến mãi; kiểm tra và xác nhận chất lượng, độ tin cậy của báo cáo kế toán quản trị, báo cáo thuế, bảo hiểm xã hội trước khi trình ký duyệt; phân tích chi phí sản xuất; kiểm kê tài sản; kiểm tra việc nhập xuất hàng hóa; kiểm tra thanh toán các hợp đồng gia công; hỗ trợ quản lý kho; triển khai phần mềm; thiết lập hệ thống kế toán; kiểm tra giám sát an toàn vệ sinh thực phẩm...

Kiểm toán nội bộ trực thuộc tổng giám đốc

Mô hình này chỉ phù hợp cho các doanh nghiệp thuộc sở hữu gia đình hoặc sở hữu đơn nhất, trong đó, chủ tịch HĐQT/HĐTV kiêm luôn vai trò giám đốc/tổng giám đốc (TGĐ). Mô hình này có ưu điểm giúp đảm bảo sự độc lập và tính độc lập của kiểm toán nội bộ (KTNB) đối với những đối tượng được kiểm toán. KTNB có điều kiện thường xuyên tiếp cận, phát hiện các sai sót trong hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp để tư vấn cho đối tượng được kiểm toán và báo cáo cho tổng giám đốc xử lý kịp thời các vấn đề phát sinh.

Tuy nhiên, do tổng giám đốc là người trực tiếp điều hành các hoạt động sản xuất, kinh doanh trong khi KTNB là bộ phận giúp việc cho tổng giám đốc nên ít nhiều ảnh hưởng đến tính độc lập, khách quan trong quá trình thực hiện nhiệm vụ của KTNB, thậm chí, mục tiêu kiểm toán của doanh nghiệp cũng chỉ xoay quanh hoạt động kiểm toán tuân thủ dưới quyền của tổng giám đốc. Đây là mô hình rất phổ biến ở các doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam.

Kiểm toán nội bộ trực thuộc ban kiểm soát

Theo luật định, các công ty đại chúng bắt buộc phải có ban kiểm soát (BKS). BKS thực hiện giám sát HĐQT và tổng giám đốc trong việc quản lý điều hành công ty, chịu trách nhiệm trước đại hội đồng cổ đông, và có quyền sử dụng bộ phận KTNB của công ty để thực hiện các nhiệm vụ được giao. Do đó, những doanh nghiệp nào xây dựng được cơ chế đảm bảo BKS độc lập với HĐQT và ban giám đốc sẽ ưu tiên sử dụng mô hình “KTNB trực thuộc BKS”. Khi đó, KTNB sẽ thực hiện các cuộc kiểm toán nội bộ theo sự chỉ đạo của BKS. KTNB sẽ báo cáo về mặt chức năng cho BKS và về mặt hành chính với tổng giám đốc.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy mô hình kiểm soát này vẫn tồn tại nhược điểm là tính quyền lực và hiệu quả của hệ thống KSNB không cao do các thành viên BKS thường là cấp dưới của ban lãnh đạo doanh nghiệp, hoặc BKS do HĐQT thành lập nên họ không đủ tự tin và thiếu thẩm quyền để có thể đấu tranh với ban giám đốc và/hoặc thành viên HĐQT trong một số vấn đề nhất định.

Kiểm toán nội bộ trực thuộc hội đồng quản trị

Khái niệm “ủy ban kiểm toán” (UBKT) trực thuộc HĐQT là mô hình tối ưu và phổ biến nhất trong thông lệ quốc tế. Tuy nhiên, khái niệm này chỉ mới được đề cập ở Việt Nam thời gian gần đây trong khi khái niệm về BKS phổ biến hơn. Giúp việc cho UBKT là bộ phận KTNB. KTNB trực tiếp thực hiện các nhiệm vụ kiểm toán theo yêu cầu của UBKT. Mô hình này có ưu điểm là đảm bảo được tính độc lập, khách quan và quyền lực trong hoạt động kiểm toán nội bộ do KTNB chỉ chịu trách nhiệm trước HĐQT (thông qua UBKT) chứ không chịu trách nhiệm trước ban điều hành công ty (TGĐ hoặc giám đốc tài chính).

Trong thực tế, bộ phận KTNB khó có thể hoàn toàn độc lập với ban điều hành. Thực tế chứng minh kiểm soát nội bộ là một công cụ quản lý, và nó sẽ mất đi tác dụng nếu không báo cáo với ban điều hành. Để duy trì sự độc lập của KTNB trong khi làm việc gần với ban điều hành, thông lệ tốt đề xuất kiểm toán viên nội bộ nên báo cáo về mặt hành chính với TGĐ và báo cáo về mặt chức năng nhiệm vụ với UBKT trực thuộc HĐQT. Mô hình này sẽ hiệu quả hơn nếu có sự tham gia của thành viên độc lập HĐQT cho vị trí chủ tịch hoặc chiếm đa số thành viên trong ủy ban này.

* * *

KTNB là một bộ phận không thể thiếu của hệ thống KSNB của công ty. Trong khi KSNB ngày càng mở rộng phạm vi, KTNB được coi là hoạt động tư vấn và đảm bảo một cách khách quan, độc lập, được thiết lập nhằm góp thêm giá trị và hoàn thiện hoạt động của công ty. KTNB giúp công ty hoàn thành mục tiêu bằng cách đưa ra cách tiếp cận mang tính hệ thống và nguyên tắc nhằm đánh giá và hoàn thiện tính hiệu quả của các quá trình quản trị công ty và quản lý rủi ro.

Dù áp dụng phương thức tổ chức bộ phận KTNB trực thuộc cơ quan nào đi nữa, điều kiện tiên quyết để có một hệ thống KSNB mạnh vẫn là:

1. Coi trọng tính chính trực, giá trị đạo đức và năng lực chuyên môn.
2. Thiết lập mục tiêu.
3. Tiêu chuẩn KSNB phải dựa trên nguyên tắc của sự tách bạch nhiệm vụ.
4. Cơ cấu của công ty phải xác định rõ trách nhiệm và quyền hạn, tức phải có sự ủy quyền đúng mực, và công ty phải có hệ thống ủy quyền cùng với một quy trình phê chuẩn rõ ràng, minh bạch.
5. Hệ thống KSNB phải hoạt động liên tục, không bị gián đoạn, giúp doanh nghiệp xác định sớm sự chệch hướng và kịp thời ngăn chặn sự chệch hướng.
6. KSNB là một quá trình được phối hợp thực hiện bởi HĐQT, ban giám đốc và người lao động nhằm đảm bảo việc báo cáo tài chính là đáng tin cậy và chính xác, hoạt động kinh doanh có hiệu quả và tuân thủ các quy định của pháp luật cũng như các quy định, hướng dẫn nội bộ của công ty.

(*) Strategic Foresight

In bài
Gửi bài cho bạn bè
CÙNG CHUYÊN MỤC
Chỉ trong 2 tháng, hơn 33.600 doanh nghiệp phải đóng cửa
Bất ngờ dự báo triển vọng thị trường lao động năm 2021
Bắc Ninh yêu cầu doanh nghiệp tạm thời không sử dụng lao động từ Hải Dương
Phạt hàng trăm triệu đồng nếu doanh nghiệp không bảo vệ dữ liệu khách hàng
Doanh nghiệp Việt ‘đổi vận’ nhờ chuyển đổi số
Bạn có đang kiểm soát doanh nghiệp của mình?
Trần Khắc Điền(*)
Chủ Nhật,  24/1/2016, 09:52 

Bạn có đang kiểm soát doanh nghiệp của mình?

Trần Khắc Điền(*)

(TBKTSG) - Quản trị công ty có thể được áp dụng và đem lại lợi ích cho mọi doanh nghiệp, bất chấp quy mô, hình thức pháp nhân, cơ cấu sở hữu, trình độ quản trị, mô hình kinh doanh...

Tuy nhiên, đã có không ít những doanh nghiệp Việt Nam nhầm lẫn giữa khái niệm quản trị với quản lý công ty, hay cụ thể hơn là kiểm soát nội bộ (KSNB) với quản lý công ty. Quản trị công ty (trong đó có KSNB) tập trung vào các cơ cấu, quy trình của công ty nhằm đảm bảo sự công bằng, tính minh bạch, tính trách nhiệm và tính giải trình. Trong khi đó, quản lý công ty chỉ tập trung vào các công cụ cần thiết để điều hành doanh nghiệp. Quản trị công ty được đặt ở một tầm cao hơn nhằm đảm bảo công ty sẽ được quản lý theo một cách phục vụ lợi ích của các cổ đông và các bên liên quan.

Việc cải tiến cách thức quản trị công ty sẽ mang lại một hệ thống giải trình tốt hơn, giảm thiểu rủi ro liên quan đến các vụ gian lận hoặc giao dịch nhằm mục đích vụ lợi của nhân viên quản lý, thực hiện tốt hơn việc tuân thủ và giảm xung đột lợi ích, nâng cao hiệu quả ra quyết định và uy tín của công ty, ban giám đốc và HĐQT.

Tinh thần trách nhiệm cao kết hợp với quản trị rủi ro và KSNB hiệu quả giúp công ty sớm phát hiện các vấn đề trước khi chúng phát sinh, có thể dẫn đến những cuộc khủng hoảng nghiêm trọng tương tự vụ việc liên quan đến tập đoàn Tân Hiệp Phát vừa qua.

Một hệ thống KSNB được tổ chức ra sao?

Điều mà chúng tôi ghi nhận được từ các doanh nghiệp Việt Nam luôn là câu hỏi: Bên cạnh mục tiêu hiệu quả và hiệu lực của một hệ thống KSNB, doanh nghiệp cũng cần một hệ thống sao cho có thể giải quyết các vấn đề phát sinh một cách linh hoạt, dễ dàng mở rộng, nâng cấp, bất chấp có những khác biệt về quy mô, đặc tính ngành nghề kinh doanh, loại hình doanh nghiệp, phạm vi địa lý, hình thức sở hữu...

Kiểm toán nội bộ trực thuộc giám đốc tài chính

Đây là mô hình kiểm soát sơ khai, đơn giản và rất điển hình của các doanh nghiệp nhỏ Việt Nam. Mô hình này thể hiện những cảm nhận tự nhiên của chủ doanh nghiệp rằng KSNB chỉ liên quan đến tài chính, và KSNB được lập nên chỉ để chống thất thoát tiền bạc, tài sản của công ty. Với mô hình này, công ty sẽ không có phòng KSNB hay kiểm toán viên, thay vào đó, nhân viên kế toán sẽ được cắt cử hoặc kiêm thêm việc kiểm tra, giám sát và báo cáo trực tiếp cho giám đốc tài chính hoặc kế toán trưởng.

Và vì quy mô còn rất nhỏ, trình độ quản lý chưa cao, nên để tiết kiệm chi phí, doanh nghiệp có khuynh hướng không tách bạch nhiệm vụ kiểm soát (quản trị) với công việc chức năng (quản lý) như: cân đối và đối chiếu thu chi tiền mặt; giám sát các chương trình khuyến mãi; kiểm tra và xác nhận chất lượng, độ tin cậy của báo cáo kế toán quản trị, báo cáo thuế, bảo hiểm xã hội trước khi trình ký duyệt; phân tích chi phí sản xuất; kiểm kê tài sản; kiểm tra việc nhập xuất hàng hóa; kiểm tra thanh toán các hợp đồng gia công; hỗ trợ quản lý kho; triển khai phần mềm; thiết lập hệ thống kế toán; kiểm tra giám sát an toàn vệ sinh thực phẩm...

Kiểm toán nội bộ trực thuộc tổng giám đốc

Mô hình này chỉ phù hợp cho các doanh nghiệp thuộc sở hữu gia đình hoặc sở hữu đơn nhất, trong đó, chủ tịch HĐQT/HĐTV kiêm luôn vai trò giám đốc/tổng giám đốc (TGĐ). Mô hình này có ưu điểm giúp đảm bảo sự độc lập và tính độc lập của kiểm toán nội bộ (KTNB) đối với những đối tượng được kiểm toán. KTNB có điều kiện thường xuyên tiếp cận, phát hiện các sai sót trong hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp để tư vấn cho đối tượng được kiểm toán và báo cáo cho tổng giám đốc xử lý kịp thời các vấn đề phát sinh.

Tuy nhiên, do tổng giám đốc là người trực tiếp điều hành các hoạt động sản xuất, kinh doanh trong khi KTNB là bộ phận giúp việc cho tổng giám đốc nên ít nhiều ảnh hưởng đến tính độc lập, khách quan trong quá trình thực hiện nhiệm vụ của KTNB, thậm chí, mục tiêu kiểm toán của doanh nghiệp cũng chỉ xoay quanh hoạt động kiểm toán tuân thủ dưới quyền của tổng giám đốc. Đây là mô hình rất phổ biến ở các doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam.

Kiểm toán nội bộ trực thuộc ban kiểm soát

Theo luật định, các công ty đại chúng bắt buộc phải có ban kiểm soát (BKS). BKS thực hiện giám sát HĐQT và tổng giám đốc trong việc quản lý điều hành công ty, chịu trách nhiệm trước đại hội đồng cổ đông, và có quyền sử dụng bộ phận KTNB của công ty để thực hiện các nhiệm vụ được giao. Do đó, những doanh nghiệp nào xây dựng được cơ chế đảm bảo BKS độc lập với HĐQT và ban giám đốc sẽ ưu tiên sử dụng mô hình “KTNB trực thuộc BKS”. Khi đó, KTNB sẽ thực hiện các cuộc kiểm toán nội bộ theo sự chỉ đạo của BKS. KTNB sẽ báo cáo về mặt chức năng cho BKS và về mặt hành chính với tổng giám đốc.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy mô hình kiểm soát này vẫn tồn tại nhược điểm là tính quyền lực và hiệu quả của hệ thống KSNB không cao do các thành viên BKS thường là cấp dưới của ban lãnh đạo doanh nghiệp, hoặc BKS do HĐQT thành lập nên họ không đủ tự tin và thiếu thẩm quyền để có thể đấu tranh với ban giám đốc và/hoặc thành viên HĐQT trong một số vấn đề nhất định.

Kiểm toán nội bộ trực thuộc hội đồng quản trị

Khái niệm “ủy ban kiểm toán” (UBKT) trực thuộc HĐQT là mô hình tối ưu và phổ biến nhất trong thông lệ quốc tế. Tuy nhiên, khái niệm này chỉ mới được đề cập ở Việt Nam thời gian gần đây trong khi khái niệm về BKS phổ biến hơn. Giúp việc cho UBKT là bộ phận KTNB. KTNB trực tiếp thực hiện các nhiệm vụ kiểm toán theo yêu cầu của UBKT. Mô hình này có ưu điểm là đảm bảo được tính độc lập, khách quan và quyền lực trong hoạt động kiểm toán nội bộ do KTNB chỉ chịu trách nhiệm trước HĐQT (thông qua UBKT) chứ không chịu trách nhiệm trước ban điều hành công ty (TGĐ hoặc giám đốc tài chính).

Trong thực tế, bộ phận KTNB khó có thể hoàn toàn độc lập với ban điều hành. Thực tế chứng minh kiểm soát nội bộ là một công cụ quản lý, và nó sẽ mất đi tác dụng nếu không báo cáo với ban điều hành. Để duy trì sự độc lập của KTNB trong khi làm việc gần với ban điều hành, thông lệ tốt đề xuất kiểm toán viên nội bộ nên báo cáo về mặt hành chính với TGĐ và báo cáo về mặt chức năng nhiệm vụ với UBKT trực thuộc HĐQT. Mô hình này sẽ hiệu quả hơn nếu có sự tham gia của thành viên độc lập HĐQT cho vị trí chủ tịch hoặc chiếm đa số thành viên trong ủy ban này.

* * *

KTNB là một bộ phận không thể thiếu của hệ thống KSNB của công ty. Trong khi KSNB ngày càng mở rộng phạm vi, KTNB được coi là hoạt động tư vấn và đảm bảo một cách khách quan, độc lập, được thiết lập nhằm góp thêm giá trị và hoàn thiện hoạt động của công ty. KTNB giúp công ty hoàn thành mục tiêu bằng cách đưa ra cách tiếp cận mang tính hệ thống và nguyên tắc nhằm đánh giá và hoàn thiện tính hiệu quả của các quá trình quản trị công ty và quản lý rủi ro.

Dù áp dụng phương thức tổ chức bộ phận KTNB trực thuộc cơ quan nào đi nữa, điều kiện tiên quyết để có một hệ thống KSNB mạnh vẫn là:

1. Coi trọng tính chính trực, giá trị đạo đức và năng lực chuyên môn.
2. Thiết lập mục tiêu.
3. Tiêu chuẩn KSNB phải dựa trên nguyên tắc của sự tách bạch nhiệm vụ.
4. Cơ cấu của công ty phải xác định rõ trách nhiệm và quyền hạn, tức phải có sự ủy quyền đúng mực, và công ty phải có hệ thống ủy quyền cùng với một quy trình phê chuẩn rõ ràng, minh bạch.
5. Hệ thống KSNB phải hoạt động liên tục, không bị gián đoạn, giúp doanh nghiệp xác định sớm sự chệch hướng và kịp thời ngăn chặn sự chệch hướng.
6. KSNB là một quá trình được phối hợp thực hiện bởi HĐQT, ban giám đốc và người lao động nhằm đảm bảo việc báo cáo tài chính là đáng tin cậy và chính xác, hoạt động kinh doanh có hiệu quả và tuân thủ các quy định của pháp luật cũng như các quy định, hướng dẫn nội bộ của công ty.

(*) Strategic Foresight

In bài
Gửi bài cho bạn bè
Top
 
Giấy phép Báo điện tử số: 2302/GP-BTTTT, cấp ngày 29/11/2012
Tổng biên tập: Trần Minh Hùng.
Phó tổng biên tập phụ trách online: Phan Chiến Thắng.
Thư ký tòa soạn: Yến Dung, Phó thư ký tòa soạn: Minh Châu.
Tòa soạn: 35 Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Quận 1, TP.HCM. ĐT:(8428)3829 5936; Fax:(8428)3829 4294; Email: online@kinhtesaigon.vn
Thời báo Kinh tế Sài Gòn giữ bản quyền nội dung của trang web thesaigontimes.vn. Không sử dụng lại nội dung trên trang này dưới mọi hình thức, trừ khi được Thời báo Kinh tế Sài Gòn đồng ý bằng văn bản.
Trang ngoài sẽ được mở ra ở cửa sổ mới. Thời báo Kinh tế Sài Gòn Online không chịu trách nhiệm nội dung trang ngoài.
Bản quyền thuộc về SaigonTimesGroup.