Mobile Area

Chuyện kể năm 2018 của Giáo sư Trần Thanh Vân

Thứ Ba,  29/5/2018, 08:13 
Mỹ Lệ

Chuyện kể năm 2018 của Giáo sư Trần Thanh Vân

Mỹ Lệ

(TBKTSG) - Sân bay Phù Cát chiều 8-5-2018 chộn rộn hơn thường lệ vì sự xuất hiện của rất nhiều khách nước ngoài và các bạn trẻ tình nguyện viên. Các chuyến xe con thoi hôm ấy đón khách đi dự hội nghị “Khoa học để Phát triển” tại Trung tâm quốc tế Khoa học và Giáo dục liên ngành (ICISE), trong khuôn khổ các hoạt động kỷ niệm 25 năm thành lập Hội Gặp gỡ Việt Nam, cả hai đều do giáo sư vật lý danh tiếng Trần Thanh Vân trở về từ Pháp sáng lập.

Gặp gỡ, kết nối

Giáo sư Trần Thanh Vân (bên phải) đang giới thiệu giáo sư đoạt giải Nobel Vật lý năm 1999 Gerard ‘t Hooft (đeo cà vạt đỏ) và giáo sư đoạt giải Nobel Kinh tế năm 2004 Finn Erling Kydland (cà vạt xám) với khách Việt Nam dự hội nghị. Ảnh: M.L

Với sự tham dự của hơn 200 nhà khoa học, ngoại giao, quản lý, giáo dục, đại diện các tổ chức quốc tế... trong đó có 150 khách nước ngoài đến từ 40 nước, hội nghị “Khoa học để phát triển” diễn ra trong hai ngày 9 và 10-5-2018, gồm bảy phiên thảo luận bàn tròn: Tác động xã hội và kinh tế của khoa học...; Khoa học giúp đưa ra các cảnh báo và giải pháp; Khoa học và Chương trình nghị sự 2030 về phát triển bền vững của Liên hiệp quốc; Các mô hình khoa học và sự phát triển; Khoa học và cuộc cách mạng công nghiệp 4.0; Khoa học và việc hoạch định chính sách.

Trong khi các đại biểu thảo luận về các vấn đề có tính chất toàn cầu như biến đối khí hậu, tình huống địa phương - Việt Nam - đã được nêu, không chỉ là các kết quả nghiên cứu về nguy cơ bị tác động, các giải pháp công nghệ kỹ thuật để giảm thiểu hay phương thức chuyển dịch sản xuất, mà còn về cả cách thức xích lại gần nhau giữa nhà khoa học và nhà chính trị trong bối cảnh mối quan hệ này ngày càng trở nên căng thẳng ở Mỹ. Nhiều lời giải cho bài toán xác lập niềm tin giữa hai bên vì mục tiêu phát triển bền vững được đưa ra, trong đó nổi lên là vai trò của ngoại giao khoa học; áp lực mà cũng là tác nhân hòa giải từ bên thứ ba - nhận thức và nguyện vọng của các tổ chức xã hội tập hợp quần chúng. Vì vậy, kênh truyền dẫn thông tin khoa học cần phải thông suốt...

Về mối quan hệ giữa khoa học và việc hoạch định chính sách, từ thực tiễn Việt Nam, ông Lê Hồng Lĩnh, Phó chánh Văn phòng Quốc hội, cho rằng khoa học cần tham gia vào toàn bộ quá trình làm chính sách chứ không chỉ phản biện, bình luận. Muốn vậy, chính sách phải tạo môi trường khuyến khích nghiên cứu khoa học, đồng thời, các nhà làm chính sách phải thực lòng sử dụng kết quả nghiên cứu, tư vấn của nhà khoa học. Ông Nguyễn Quân, nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam, đã trình bày để các nhà khoa học quốc tế hiểu chính sách khoa học công nghệ hiện nay của Việt Nam, những bất cập đang được từng bước sửa chữa như thế nào để khi bắt tay vào hợp tác, hỗ trợ thì họ có sự “chia sẻ”. Ví dụ, việc sử dụng vốn ODA (trừ viện trợ không hoàn lại), theo Luật Ngân sách Việt Nam, hiện rất phức tạp.

Gieo mầm

Giáo sư Trần Thanh Vân quan niệm cách đóng góp một phần nào vào sự nghiệp giáo dục, đào tạo thế hệ tương lai của Việt Nam là đầu tư vào con người. Ông cho biết đã có một nhóm nghiên cứu vật lý lý thuyết gắn bó cơ hữu với ICISE. Tiêu biểu là hai vợ chồng tiến sĩ trẻ Lê Đức Ninh (sinh năm 1981), trở về Việt Nam sau tám năm làm việc tại một trường đại học ở Đức. Ninh nói rằng mình về vì mô hình tổ chức của ICISE và tầm ảnh hưởng của ông Vân có thể giúp Ninh kết nối tốt với cộng đồng khoa học chuyên ngành, vì thu nhập mà ICISE trả có thể giúp họ yên tâm nghiên cứu mà không phải xoay xở những việc khác xa đam mê và chuyên môn, vì họ không bị áp lực chỉ tiêu các bài báo khoa học và vì không gian ICISE xanh và yên tĩnh - điều kiện tối cần thiết cho việc nghiên cứu... Khi được hỏi sau hai năm đầu quân ICISE, có khi nào lấy làm tiếc về lựa chọn này không, Ninh cười hiền: “Nếu không thành công thì tôi sẽ hối tiếc...”. Mà điều đó, nghiên cứu khoa học cơ bản, thì cần rất nhiều thời gian và “vạn sự khởi đầu nan” như Ninh tự xác định...

Gặp tiến sĩ trẻ Huỳnh Nam Khoa (sinh năm 1990), Viện Nghiên cứu năng lượng, Đại học Công nghệ NanYang Singapore, tại hội nghị này, hỏi duyên kỳ ngộ, Khoa cho biết đã quen biết vợ chồng Giáo sư Vân ở Singapore từ khi còn làm nghiên cứu sinh tại đây, khi ICISE chuẩn bị đi vào hoạt động. Khoa mong muốn ICISE sẽ chứng minh được vị trí của mình và thu hút được nhiều hội nghị khoa học khác, nằm ngoài khuôn khổ của Hội Gặp gỡ Việt Nam. Khoa đang tham gia vào một dự án để giúp ICISE đạt được mục tiêu ấy, bắt đầu bằng việc cụ thể, thiết thực như kết nối để tổ chức thêm nhiều hội nghị khoa học, tổ chức trại hè khoa học cho sinh viên Singapore...

Đó là những nỗ lực cộng hưởng, với niềm hy vọng ICISE sẽ là hạt nhân của “thung lũng khoa học sáng tạo” Quy Hòa, Quy Nhơn, khi mà ngay trước khi diễn ra hội nghị này, Thủ tướng Chính phủ đã đồng ý về chủ trương, nguyên tắc để Bình Định xây dựng một đô thị khoa học và giáo dục với lõi là thung lũng khoa học sáng tạo ICISE. Thủ tướng cam kết Chính phủ sẵn sàng có chính sách đặc thù trong nghiên cứu khoa học ở Việt Nam nói chung và Bình Định nói riêng trên cơ sở những đề xuất cụ thể.

Trước đó, thực hiện ý tưởng đề xuất của Hội Gặp gỡ Việt Nam, UBND tỉnh Bình Định đã quyết định dành hơn 200 héc ta đất tại Quy Hòa, thành phố Quy Nhơn để quy hoạch khu đô thị khoa học và giáo dục đầu tiên tại Việt Nam. Lấy ICISE làm điểm nhấn trung tâm, khu đô thị trong tương lai sẽ có các hạng mục vệ tinh xung quanh là các viện nghiên cứu, các trường đào tạo chất lượng cao, công viên khoa học, trung tâm nghiên cứu và sản xuất phần mềm...

Lan tỏa

Một hệ sinh thái cho khoa học và sáng tạo tại chỗ như vậy được kỳ vọng hình thành trong tương lai.

Ngay tại hội nghị nói trên, với vai trò là diễn giả trong phiên thảo luận về tác động của khoa học đến xã hội, tiến sĩ viễn thông Nguyễn Hữu Lệ, một người con của Bình Định, 18 năm trước đã từ Úc trở về TPHCM, sáng lập và làm Chủ tịch tập đoàn TMA Solution chuyên xuất khẩu phần mềm rất thành công, đã giới thiệu dự án xây dựng trung tâm nghiên cứu và sản xuất phần mềm của tập đoàn tại khu đô thị này và tìm kiếm đối tác. Không chỉ tìm đối tác ngoại cho mục tiêu mới là chuyển giao công nghệ, ông đã và đang phối hợp với Đại học Quy Nhơn và các trường ở Phú Yên, Quảng Ngãi để đào tạo nguồn nhân lực tại chỗ cho việc làm phần mềm.

Giáo sư Trần Thanh Vân còn tìm cách hun đúc sớm niềm ham mê khoa học, tri thức bằng cách... đề xuất ý tưởng và xây dựng dự án thành lập “Tổ hợp không gian khoa học”, đã được phê duyệt đầu tư bằng nguồn ngân sách trung ương.

Đây cũng là bước đi cụ thể đầu tiên để hiện thực hóa mô hình khu đô thị khoa học và giáo dục Quy Hòa, gồm nhà chiếu hình vũ trụ và khu khám phá khoa học. Tổ hợp này sẽ là không gian khám phá khoa học cho trẻ em và công chúng, tăng cường đưa khoa học đến với đại chúng, khơi gợi niềm đam mê khoa học, sáng tạo. Đến nay, việc xây dựng “phần cứng” của tổ hợp đã cơ bản hoàn thành, một phần của “phần mềm” - phòng số 5 - Từ chơi đến học - đã kịp hình thành nhằm phục vụ những khách tham quan đầu tiên là các nhà khoa học quốc tế tham dự hội nghị để ghi nhận góp ý hoàn thiện.

Nhìn cách vợ chồng giáo sư Nobel vật lý năm 1999 Gerard ‘t Hooft thích thú chơi thử những trò chơi của con nít, mỗi trò gắn với một định lý, nguyên tắc trong toán học, vật lý... mà ông nằm lòng, nhìn sang các phòng khác đang trong giai đoạn chuẩn bị như phòng số 1 được đặt tên “Từ hạt đến vũ trụ”, rất hy vọng niềm đam mê khoa học sẽ nảy mầm từ đây, vươn lên tiếp nhận bầu không khí khoa học, sáng tạo xung quanh trong một thế giới phẳng.

Trong khuôn viên ICISE tuyệt đẹp có một “vườn cây Nobel”, nơi mỗi vị khách - nhà khoa học nổi tiếng - trồng một cây hoa sứ hay cây thông. Vườn cây ấy, bên cạnh “chủ nhân” Trần Thanh Vân, đã có cây mang tên Việt Nam - Ngô Bảo Châu, Trịnh Xuân Thuận. Biết đâu, và cũng rất hy vọng, khi khu vườn lớn lên, rộng ra, sẽ có những cây con mang tên Việt Nam khác. 

In bài
Gửi bài cho bạn bè
CÙNG CHUYÊN MỤC
Duy trì sức bật cho trung tâm kinh tế lớn nhất nước
Chủ tịch SCIC trở thành Tổng giám đốc Kho bạc Nhà nước
Cần sớm có Trung tâm logistics Cái Mép Hạ...
Bức tranh graffiti Người ném hoa - vì sao Banksy có khả năng mất quyền sở hữu nhãn hiệu?
Bí ẩn xuất siêu kỷ lục
Chuyện kể năm 2018 của Giáo sư Trần Thanh Vân
Mỹ Lệ
Thứ Ba,  29/5/2018, 08:13 

Chuyện kể năm 2018 của Giáo sư Trần Thanh Vân

Mỹ Lệ

(TBKTSG) - Sân bay Phù Cát chiều 8-5-2018 chộn rộn hơn thường lệ vì sự xuất hiện của rất nhiều khách nước ngoài và các bạn trẻ tình nguyện viên. Các chuyến xe con thoi hôm ấy đón khách đi dự hội nghị “Khoa học để Phát triển” tại Trung tâm quốc tế Khoa học và Giáo dục liên ngành (ICISE), trong khuôn khổ các hoạt động kỷ niệm 25 năm thành lập Hội Gặp gỡ Việt Nam, cả hai đều do giáo sư vật lý danh tiếng Trần Thanh Vân trở về từ Pháp sáng lập.

Gặp gỡ, kết nối

Giáo sư Trần Thanh Vân (bên phải) đang giới thiệu giáo sư đoạt giải Nobel Vật lý năm 1999 Gerard ‘t Hooft (đeo cà vạt đỏ) và giáo sư đoạt giải Nobel Kinh tế năm 2004 Finn Erling Kydland (cà vạt xám) với khách Việt Nam dự hội nghị. Ảnh: M.L

Với sự tham dự của hơn 200 nhà khoa học, ngoại giao, quản lý, giáo dục, đại diện các tổ chức quốc tế... trong đó có 150 khách nước ngoài đến từ 40 nước, hội nghị “Khoa học để phát triển” diễn ra trong hai ngày 9 và 10-5-2018, gồm bảy phiên thảo luận bàn tròn: Tác động xã hội và kinh tế của khoa học...; Khoa học giúp đưa ra các cảnh báo và giải pháp; Khoa học và Chương trình nghị sự 2030 về phát triển bền vững của Liên hiệp quốc; Các mô hình khoa học và sự phát triển; Khoa học và cuộc cách mạng công nghiệp 4.0; Khoa học và việc hoạch định chính sách.

Trong khi các đại biểu thảo luận về các vấn đề có tính chất toàn cầu như biến đối khí hậu, tình huống địa phương - Việt Nam - đã được nêu, không chỉ là các kết quả nghiên cứu về nguy cơ bị tác động, các giải pháp công nghệ kỹ thuật để giảm thiểu hay phương thức chuyển dịch sản xuất, mà còn về cả cách thức xích lại gần nhau giữa nhà khoa học và nhà chính trị trong bối cảnh mối quan hệ này ngày càng trở nên căng thẳng ở Mỹ. Nhiều lời giải cho bài toán xác lập niềm tin giữa hai bên vì mục tiêu phát triển bền vững được đưa ra, trong đó nổi lên là vai trò của ngoại giao khoa học; áp lực mà cũng là tác nhân hòa giải từ bên thứ ba - nhận thức và nguyện vọng của các tổ chức xã hội tập hợp quần chúng. Vì vậy, kênh truyền dẫn thông tin khoa học cần phải thông suốt...

Về mối quan hệ giữa khoa học và việc hoạch định chính sách, từ thực tiễn Việt Nam, ông Lê Hồng Lĩnh, Phó chánh Văn phòng Quốc hội, cho rằng khoa học cần tham gia vào toàn bộ quá trình làm chính sách chứ không chỉ phản biện, bình luận. Muốn vậy, chính sách phải tạo môi trường khuyến khích nghiên cứu khoa học, đồng thời, các nhà làm chính sách phải thực lòng sử dụng kết quả nghiên cứu, tư vấn của nhà khoa học. Ông Nguyễn Quân, nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam, đã trình bày để các nhà khoa học quốc tế hiểu chính sách khoa học công nghệ hiện nay của Việt Nam, những bất cập đang được từng bước sửa chữa như thế nào để khi bắt tay vào hợp tác, hỗ trợ thì họ có sự “chia sẻ”. Ví dụ, việc sử dụng vốn ODA (trừ viện trợ không hoàn lại), theo Luật Ngân sách Việt Nam, hiện rất phức tạp.

Gieo mầm

Giáo sư Trần Thanh Vân quan niệm cách đóng góp một phần nào vào sự nghiệp giáo dục, đào tạo thế hệ tương lai của Việt Nam là đầu tư vào con người. Ông cho biết đã có một nhóm nghiên cứu vật lý lý thuyết gắn bó cơ hữu với ICISE. Tiêu biểu là hai vợ chồng tiến sĩ trẻ Lê Đức Ninh (sinh năm 1981), trở về Việt Nam sau tám năm làm việc tại một trường đại học ở Đức. Ninh nói rằng mình về vì mô hình tổ chức của ICISE và tầm ảnh hưởng của ông Vân có thể giúp Ninh kết nối tốt với cộng đồng khoa học chuyên ngành, vì thu nhập mà ICISE trả có thể giúp họ yên tâm nghiên cứu mà không phải xoay xở những việc khác xa đam mê và chuyên môn, vì họ không bị áp lực chỉ tiêu các bài báo khoa học và vì không gian ICISE xanh và yên tĩnh - điều kiện tối cần thiết cho việc nghiên cứu... Khi được hỏi sau hai năm đầu quân ICISE, có khi nào lấy làm tiếc về lựa chọn này không, Ninh cười hiền: “Nếu không thành công thì tôi sẽ hối tiếc...”. Mà điều đó, nghiên cứu khoa học cơ bản, thì cần rất nhiều thời gian và “vạn sự khởi đầu nan” như Ninh tự xác định...

Gặp tiến sĩ trẻ Huỳnh Nam Khoa (sinh năm 1990), Viện Nghiên cứu năng lượng, Đại học Công nghệ NanYang Singapore, tại hội nghị này, hỏi duyên kỳ ngộ, Khoa cho biết đã quen biết vợ chồng Giáo sư Vân ở Singapore từ khi còn làm nghiên cứu sinh tại đây, khi ICISE chuẩn bị đi vào hoạt động. Khoa mong muốn ICISE sẽ chứng minh được vị trí của mình và thu hút được nhiều hội nghị khoa học khác, nằm ngoài khuôn khổ của Hội Gặp gỡ Việt Nam. Khoa đang tham gia vào một dự án để giúp ICISE đạt được mục tiêu ấy, bắt đầu bằng việc cụ thể, thiết thực như kết nối để tổ chức thêm nhiều hội nghị khoa học, tổ chức trại hè khoa học cho sinh viên Singapore...

Đó là những nỗ lực cộng hưởng, với niềm hy vọng ICISE sẽ là hạt nhân của “thung lũng khoa học sáng tạo” Quy Hòa, Quy Nhơn, khi mà ngay trước khi diễn ra hội nghị này, Thủ tướng Chính phủ đã đồng ý về chủ trương, nguyên tắc để Bình Định xây dựng một đô thị khoa học và giáo dục với lõi là thung lũng khoa học sáng tạo ICISE. Thủ tướng cam kết Chính phủ sẵn sàng có chính sách đặc thù trong nghiên cứu khoa học ở Việt Nam nói chung và Bình Định nói riêng trên cơ sở những đề xuất cụ thể.

Trước đó, thực hiện ý tưởng đề xuất của Hội Gặp gỡ Việt Nam, UBND tỉnh Bình Định đã quyết định dành hơn 200 héc ta đất tại Quy Hòa, thành phố Quy Nhơn để quy hoạch khu đô thị khoa học và giáo dục đầu tiên tại Việt Nam. Lấy ICISE làm điểm nhấn trung tâm, khu đô thị trong tương lai sẽ có các hạng mục vệ tinh xung quanh là các viện nghiên cứu, các trường đào tạo chất lượng cao, công viên khoa học, trung tâm nghiên cứu và sản xuất phần mềm...

Lan tỏa

Một hệ sinh thái cho khoa học và sáng tạo tại chỗ như vậy được kỳ vọng hình thành trong tương lai.

Ngay tại hội nghị nói trên, với vai trò là diễn giả trong phiên thảo luận về tác động của khoa học đến xã hội, tiến sĩ viễn thông Nguyễn Hữu Lệ, một người con của Bình Định, 18 năm trước đã từ Úc trở về TPHCM, sáng lập và làm Chủ tịch tập đoàn TMA Solution chuyên xuất khẩu phần mềm rất thành công, đã giới thiệu dự án xây dựng trung tâm nghiên cứu và sản xuất phần mềm của tập đoàn tại khu đô thị này và tìm kiếm đối tác. Không chỉ tìm đối tác ngoại cho mục tiêu mới là chuyển giao công nghệ, ông đã và đang phối hợp với Đại học Quy Nhơn và các trường ở Phú Yên, Quảng Ngãi để đào tạo nguồn nhân lực tại chỗ cho việc làm phần mềm.

Giáo sư Trần Thanh Vân còn tìm cách hun đúc sớm niềm ham mê khoa học, tri thức bằng cách... đề xuất ý tưởng và xây dựng dự án thành lập “Tổ hợp không gian khoa học”, đã được phê duyệt đầu tư bằng nguồn ngân sách trung ương.

Đây cũng là bước đi cụ thể đầu tiên để hiện thực hóa mô hình khu đô thị khoa học và giáo dục Quy Hòa, gồm nhà chiếu hình vũ trụ và khu khám phá khoa học. Tổ hợp này sẽ là không gian khám phá khoa học cho trẻ em và công chúng, tăng cường đưa khoa học đến với đại chúng, khơi gợi niềm đam mê khoa học, sáng tạo. Đến nay, việc xây dựng “phần cứng” của tổ hợp đã cơ bản hoàn thành, một phần của “phần mềm” - phòng số 5 - Từ chơi đến học - đã kịp hình thành nhằm phục vụ những khách tham quan đầu tiên là các nhà khoa học quốc tế tham dự hội nghị để ghi nhận góp ý hoàn thiện.

Nhìn cách vợ chồng giáo sư Nobel vật lý năm 1999 Gerard ‘t Hooft thích thú chơi thử những trò chơi của con nít, mỗi trò gắn với một định lý, nguyên tắc trong toán học, vật lý... mà ông nằm lòng, nhìn sang các phòng khác đang trong giai đoạn chuẩn bị như phòng số 1 được đặt tên “Từ hạt đến vũ trụ”, rất hy vọng niềm đam mê khoa học sẽ nảy mầm từ đây, vươn lên tiếp nhận bầu không khí khoa học, sáng tạo xung quanh trong một thế giới phẳng.

Trong khuôn viên ICISE tuyệt đẹp có một “vườn cây Nobel”, nơi mỗi vị khách - nhà khoa học nổi tiếng - trồng một cây hoa sứ hay cây thông. Vườn cây ấy, bên cạnh “chủ nhân” Trần Thanh Vân, đã có cây mang tên Việt Nam - Ngô Bảo Châu, Trịnh Xuân Thuận. Biết đâu, và cũng rất hy vọng, khi khu vườn lớn lên, rộng ra, sẽ có những cây con mang tên Việt Nam khác. 

In bài
Gửi bài cho bạn bè
Top
 
Giấy phép Báo điện tử số: 2302/GP-BTTTT, cấp ngày 29/11/2012
Tổng biên tập: Trần Minh Hùng.
Phó tổng biên tập phụ trách online: Phan Chiến Thắng.
Phó thư ký tòa soạn: Yến Dung, Minh Châu.
Tòa soạn: 35 Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Quận 1, TP.HCM. ĐT:(8428)3829 5936; Fax:(8428)3829 4294; Email: online@kinhtesaigon.vn
Thời báo Kinh tế Sài Gòn giữ bản quyền nội dung của trang web thesaigontimes.vn. Không sử dụng lại nội dung trên trang này dưới mọi hình thức, trừ khi được Thời báo Kinh tế Sài Gòn đồng ý bằng văn bản.
Trang ngoài sẽ được mở ra ở cửa sổ mới. Thời báo Kinh tế Sài Gòn Online không chịu trách nhiệm nội dung trang ngoài.
Bản quyền thuộc về SaigonTimesGroup.