Mobile

Tín dụng trắng, xám và đen
Thứ Tư,  17/4/2019, 09:58 
Luật sư Trần Văn Trí (Fujilaw)

Tín dụng trắng, xám và đen

Luật sư Trần Văn Trí (Fujilaw)

(TBKTSG) -  Hiện nay không khó để tìm đọc các thông tin liên quan đến những vụ truy bắt cho vay nặng lãi khi các đối tượng cho vay thường dùng các hình thức, thủ đoạn phi pháp đến mức tàn nhẫn nhằm thu hồi nợ vay cùng lãi suất.

Một thực tế hiển nhiên là nhu cầu vay và cho vay đang ngày càng phát triển nóng. Dư nợ tín dụng đối với nền kinh tế được thể hiện qua bảng số liệu (xem bảng dưới).

Số liệu thống kê trên chưa cập nhật hoạt động cho vay của cá nhân và công ty không phải là định chế tài chính cũng như càng không thể cập nhật các hoạt động cho vay phi pháp.

Vậy thế nào là tín dụng trắng, xám và đen? Trước tiên cần hiểu về tín dụng. Hiện chỉ có định nghĩa cấp tín dụng là “việc thỏa thuận để tổ chức, cá nhân sử dụng một khoản tiền hoặc cam kết cho phép sử dụng một khoản tiền theo nguyên tắc có hoàn trả bằng nghiệp vụ cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bao thanh toán, bảo lãnh ngân hàng và các nghiệp vụ cấp tín dụng khác”. Qua đây cho thấy không có định nghĩa về tín dụng nên người viết bổ sung thêm hậu tiết tố trắng, xám, đen, là cách phân biệt mang tính chủ quan để bạn đọc có cái nhìn chính xác nhất về lĩnh vực này.

Các chủ thể có quyền cho vay hiện nay gồm cá nhân, công ty không phải là định chế tài chính, ngân hàng, tổ chức tín dụng phi ngân hàng (công ty tài chính và công ty cho thuê tài chính), tổ chức tài chính vi mô và quỹ tín dụng nhân dân. Hệ thống luật đã quy định khá đầy đủ về quyền và nghĩa vụ cần tuân thủ của các chủ thể này.

Vậy nên, nếu các khoản cho vay tuân thủ 100% luật định sẽ tạm gọi là tín dụng trắng; 100% sai luật sẽ gọi là tín dụng đen; và vừa đúng vừa sai sẽ gọi là tín dụng xám. Tuy nhiên, thực tế có bao nhiêu phần trăm tín dụng trắng trong tổng dư nợ cho vay của toàn xã hội là điều không ai dám kết luận.

Hãy thử tìm nguyên nhân để lý giải cho sự tồn tại của vùng tín dụng xám - đen này. Thứ nhất, không còn lựa chọn nào khác của người có nhu cầu vay và là điều kiện cần và đủ để tín dụng đen phát triển. Dù biết lãi suất cao và hậu quả thảm khốc nếu không trả nợ và lãi đúng hạn, song đứng trước cái chết và tương lai chưa đoán định thì chọn con đường sống và để mặc cho số phận hay chọn cái chết? Hẳn trong chúng ta ai cũng có câu trả lời. Tín dụng đen là lối thoát duy nhất cho những tình huống này.

Để giảm và dẫn đến xóa bỏ tín dụng đen, vấn đề không nằm ở chỗ cấm cho vay mà phải tìm cách giải quyết nhu cầu vay bằng việc xem xét lại các tiêu chí cho vay. Ở đây, ý chí của Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước là lời giải duy nhất.

Thứ hai, luật định không rõ ràng dẫn đến áp dụng sai và chủ quan trong vận dụng cũng như cố tình lách luật. Hiện nay dù thừa nhận (theo khoản 2 điều 6 Nghị định 222/2013/NĐ-CP) các công ty không phải là các định chế tài chính được quyền cho vay lẫn nhau nhưng không có quy định giới hạn về lãi suất cho vay, mức cho vay, bảo đảm tiền vay và quan trọng nhất là tỷ trọng doanh thu từ lãi suất cho vay với thu nhập từ hoạt động kinh doanh chính (vấn đề này cũng giống như hoạt động góp vốn mua cổ phần của các doanh nghiệp có được coi là ngành nghề kinh doanh hay không và đến nay vẫn chưa có lời giải!). Việc này khi được hỏi thì cả Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước đều trả lời không quản lý nên không có hướng dẫn khác.

Khoản 2, điều 8, Luật Các tổ chức tín dụng cấm các tổ chức không phải là tổ chức tín dụng thực hiện hoạt động ngân hàng (cho vay là một trong những hoạt động ngân hàng) nhưng Nghị định 222/2013/NĐ-CP lại cho phép. Trong khi đó, bên cạnh các điều kiện cần tuân thủ khi cho vay, việc thành lập ngân hàng phải đáp ứng nhiều điều kiện về chuyên môn, kinh nghiệm và vốn pháp định.

Vậy nếu có thể cho vay một cách hợp pháp thì các nhà đầu tư chỉ đăng ký công ty mà không cần phải thành lập ngân hàng. Đến đây đã thấy rõ sự chồng chéo và phi logic của các quy định. Lúc này, chính các công ty cho vay cũng không thể biết mình cấp tín dụng là trắng hay đen. Người viết xin trả lời là tín dụng xám!

Gần đây nổi lên loại hình cho vay tiêu dùng của các công ty tài chính. Theo số liệu thống kê thì hình thức giải ngân này đã tăng đến 5 lần trong năm năm qua (trong bài Cho vay tiêu dùng: Dần bộc lộ điểm yếu và rủi ro).

Bên cạnh đó, các bước thu hồi vốn vay của công ty này còn tinh vi và dữ dội hơn. Lúc này, người vay chỉ biết than trời vì chủ thể cho vay được pháp luật thừa nhận chứ không bị quy kết như tín dụng đen. Vậy thì, dù là đen với người vay nhưng ở góc độ luật chỉ có thể coi là tín dụng xám.

Về bản chất, vay tiêu dùng cũng giống như vay dân sự nên thiết nghĩ cần đưa loại hình vay này về mức lãi suất theo điều 468 của Bộ luật Dân sự như điều kiện cá nhân cho vay và quy cách thức xử lý nợ vay giống ngân hàng thương mại nhằm chuyển vùng tín dụng xám này thành tín dụng trắng đúng khuôn khổ pháp lý.

Ở vai trò quản lý, các cơ quan chuyên môn phải nhìn ra cách vận động của quan hệ xã hội và xây dựng quy định để điều chỉnh nhằm biến quan hệ xám - đen này thành quan hệ pháp luật đúng chuẩn mực. Điều chỉnh chính sách để đáp ứng nhu cầu thực sự của người dân thiết thực hơn là tìm cách cấm đoán cái xấu bởi nó sẽ luôn tồn tại khi chính người trong cuộc không còn lựa chọn khác để sinh tồn.

 

TIN BÀI LIÊN QUAN
In bài
Gửi bài cho bạn bè
CÙNG CHUYÊN MỤC

Tín dụng trắng, xám và đen

Luật sư Trần Văn Trí (Fujilaw)
Thứ Tư,  17/4/2019, 09:58 

Tín dụng trắng, xám và đen

Luật sư Trần Văn Trí (Fujilaw)

(TBKTSG) -  Hiện nay không khó để tìm đọc các thông tin liên quan đến những vụ truy bắt cho vay nặng lãi khi các đối tượng cho vay thường dùng các hình thức, thủ đoạn phi pháp đến mức tàn nhẫn nhằm thu hồi nợ vay cùng lãi suất.

Một thực tế hiển nhiên là nhu cầu vay và cho vay đang ngày càng phát triển nóng. Dư nợ tín dụng đối với nền kinh tế được thể hiện qua bảng số liệu (xem bảng dưới).

Số liệu thống kê trên chưa cập nhật hoạt động cho vay của cá nhân và công ty không phải là định chế tài chính cũng như càng không thể cập nhật các hoạt động cho vay phi pháp.

Vậy thế nào là tín dụng trắng, xám và đen? Trước tiên cần hiểu về tín dụng. Hiện chỉ có định nghĩa cấp tín dụng là “việc thỏa thuận để tổ chức, cá nhân sử dụng một khoản tiền hoặc cam kết cho phép sử dụng một khoản tiền theo nguyên tắc có hoàn trả bằng nghiệp vụ cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bao thanh toán, bảo lãnh ngân hàng và các nghiệp vụ cấp tín dụng khác”. Qua đây cho thấy không có định nghĩa về tín dụng nên người viết bổ sung thêm hậu tiết tố trắng, xám, đen, là cách phân biệt mang tính chủ quan để bạn đọc có cái nhìn chính xác nhất về lĩnh vực này.

Các chủ thể có quyền cho vay hiện nay gồm cá nhân, công ty không phải là định chế tài chính, ngân hàng, tổ chức tín dụng phi ngân hàng (công ty tài chính và công ty cho thuê tài chính), tổ chức tài chính vi mô và quỹ tín dụng nhân dân. Hệ thống luật đã quy định khá đầy đủ về quyền và nghĩa vụ cần tuân thủ của các chủ thể này.

Vậy nên, nếu các khoản cho vay tuân thủ 100% luật định sẽ tạm gọi là tín dụng trắng; 100% sai luật sẽ gọi là tín dụng đen; và vừa đúng vừa sai sẽ gọi là tín dụng xám. Tuy nhiên, thực tế có bao nhiêu phần trăm tín dụng trắng trong tổng dư nợ cho vay của toàn xã hội là điều không ai dám kết luận.

Hãy thử tìm nguyên nhân để lý giải cho sự tồn tại của vùng tín dụng xám - đen này. Thứ nhất, không còn lựa chọn nào khác của người có nhu cầu vay và là điều kiện cần và đủ để tín dụng đen phát triển. Dù biết lãi suất cao và hậu quả thảm khốc nếu không trả nợ và lãi đúng hạn, song đứng trước cái chết và tương lai chưa đoán định thì chọn con đường sống và để mặc cho số phận hay chọn cái chết? Hẳn trong chúng ta ai cũng có câu trả lời. Tín dụng đen là lối thoát duy nhất cho những tình huống này.

Để giảm và dẫn đến xóa bỏ tín dụng đen, vấn đề không nằm ở chỗ cấm cho vay mà phải tìm cách giải quyết nhu cầu vay bằng việc xem xét lại các tiêu chí cho vay. Ở đây, ý chí của Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước là lời giải duy nhất.

Thứ hai, luật định không rõ ràng dẫn đến áp dụng sai và chủ quan trong vận dụng cũng như cố tình lách luật. Hiện nay dù thừa nhận (theo khoản 2 điều 6 Nghị định 222/2013/NĐ-CP) các công ty không phải là các định chế tài chính được quyền cho vay lẫn nhau nhưng không có quy định giới hạn về lãi suất cho vay, mức cho vay, bảo đảm tiền vay và quan trọng nhất là tỷ trọng doanh thu từ lãi suất cho vay với thu nhập từ hoạt động kinh doanh chính (vấn đề này cũng giống như hoạt động góp vốn mua cổ phần của các doanh nghiệp có được coi là ngành nghề kinh doanh hay không và đến nay vẫn chưa có lời giải!). Việc này khi được hỏi thì cả Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước đều trả lời không quản lý nên không có hướng dẫn khác.

Khoản 2, điều 8, Luật Các tổ chức tín dụng cấm các tổ chức không phải là tổ chức tín dụng thực hiện hoạt động ngân hàng (cho vay là một trong những hoạt động ngân hàng) nhưng Nghị định 222/2013/NĐ-CP lại cho phép. Trong khi đó, bên cạnh các điều kiện cần tuân thủ khi cho vay, việc thành lập ngân hàng phải đáp ứng nhiều điều kiện về chuyên môn, kinh nghiệm và vốn pháp định.

Vậy nếu có thể cho vay một cách hợp pháp thì các nhà đầu tư chỉ đăng ký công ty mà không cần phải thành lập ngân hàng. Đến đây đã thấy rõ sự chồng chéo và phi logic của các quy định. Lúc này, chính các công ty cho vay cũng không thể biết mình cấp tín dụng là trắng hay đen. Người viết xin trả lời là tín dụng xám!

Gần đây nổi lên loại hình cho vay tiêu dùng của các công ty tài chính. Theo số liệu thống kê thì hình thức giải ngân này đã tăng đến 5 lần trong năm năm qua (trong bài Cho vay tiêu dùng: Dần bộc lộ điểm yếu và rủi ro).

Bên cạnh đó, các bước thu hồi vốn vay của công ty này còn tinh vi và dữ dội hơn. Lúc này, người vay chỉ biết than trời vì chủ thể cho vay được pháp luật thừa nhận chứ không bị quy kết như tín dụng đen. Vậy thì, dù là đen với người vay nhưng ở góc độ luật chỉ có thể coi là tín dụng xám.

Về bản chất, vay tiêu dùng cũng giống như vay dân sự nên thiết nghĩ cần đưa loại hình vay này về mức lãi suất theo điều 468 của Bộ luật Dân sự như điều kiện cá nhân cho vay và quy cách thức xử lý nợ vay giống ngân hàng thương mại nhằm chuyển vùng tín dụng xám này thành tín dụng trắng đúng khuôn khổ pháp lý.

Ở vai trò quản lý, các cơ quan chuyên môn phải nhìn ra cách vận động của quan hệ xã hội và xây dựng quy định để điều chỉnh nhằm biến quan hệ xám - đen này thành quan hệ pháp luật đúng chuẩn mực. Điều chỉnh chính sách để đáp ứng nhu cầu thực sự của người dân thiết thực hơn là tìm cách cấm đoán cái xấu bởi nó sẽ luôn tồn tại khi chính người trong cuộc không còn lựa chọn khác để sinh tồn.

 

In bài
Gửi bài cho bạn bè
Top
 
Giấy phép Báo điện tử số: 2302/GP-BTTTT, cấp ngày 29/11/2012
Tổng biên tập: Trần Minh Hùng.
Phó tổng biên tập: Phan Chiến Thắng.
Thư ký tòa soạn: Hồng Văn; Phó thư ký tòa soạn: Yến Dung.
Tòa soạn: 35 Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Quận 1, TP.HCM. ĐT:(8428)3829 5936; Fax:(8428)3829 4294; Email: online@kinhtesaigon.vn
Thời báo Kinh tế Sài Gòn giữ bản quyền nội dung của trang web thesaigontimes.vn. Không sử dụng lại nội dung trên trang này dưới mọi hình thức, trừ khi được Thời báo Kinh tế Sài Gòn đồng ý bằng văn bản.
Trang ngoài sẽ được mở ra ở cửa sổ mới. Thời báo Kinh tế Sài Gòn Online không chịu trách nhiệm nội dung trang ngoài.
Bản quyền thuộc về SaigonTimesGroup.