Mobile Area

“Nguyên” và “cựu”

Thứ Bảy,  27/7/2019, 15:06 
Nguyễn Văn Mỹ

“Nguyên” và “cựu”

Nguyễn Văn Mỹ

(TBKTSG) - Từ “nguyên” có đến mấy chục nghĩa khác nhau. Dân gian hiểu nôm na nguyên là nguyên vẹn (còn nguyên, nguyên khối, y nguyên, trinh nguyên...) hoặc khởi đầu (nguyên thủy, nguyên sơ, nguyên khai, nguyên là...). Từ “cựu” đơn giản hơn là đã qua (cựu trào, cựu thù, cựu hoàng...).

Bộ Chính trị kỷ luật cảnh cáo nguyên Phó Thủ tướng Vũ Văn Ninh. Vậy nên gọi ông Ninh là "cựu" hay "nguyên" mới chính xác?

Từ điển tiếng Việt định nghĩa “cựu” dùng để chỉ người từng giữ chức vụ đó nhưng nay đã nghỉ hẳn rồi, không còn làm việc nữa; “nguyên” dùng để chỉ người từng giữ chức vụ đó nhưng nay đã giữ chức vụ khác (nói chung là còn làm việc, chưa nghỉ). Hai từ này đồng nghĩa trong một số ngữ cảnh. Thực tế lại không như vậy trong văn viết và nói tại Việt Nam hiện nay.

Báo chí và các thông tin chính thống khi nhắc đến những vị lãnh đạo nước ngoài không còn tại nhiệm luôn ghi là “cựu” (cựu tổng thống, cựu thủ tướng, cựu nghị sĩ, cựu thị trưởng...). Các nhà lãnh đạo khác chính kiến cũng được gọi là “cựu” (“Cựu hoàng Bảo Đại”, “Cựu Phó tổng thống Việt Nam Cộng Hòa Nguyễn Cao Kỳ”...). Ngữ cảnh tương tự, khi nói về lãnh đạo Việt Nam hiện nay, báo chí và thông tin chính thống Việt Nam lại toàn dùng chữ “nguyên”, dù người được nhắc đến đã về hưu, thậm chí đã chết. Rất nhiều người không hiểu tại sao lại như vậy, không biết nguồn gốc, không rõ tự lúc nào.

Học sinh nêu thắc mắc thì thầy cô chỉ biết... đánh trống lảng. Có thể chính thầy cô cũng không biết, không hiểu thì làm sao giải thích cho học trò. Có người suy diễn rằng “cựu” là một từ nhạy cảm. Dùng từ này là kỵ húy, là bất kính với lãnh đạo vì cựu đồng nghĩa với cũ, đã qua, hết thời... Do vậy, cần phải dùng từ nào khác hay hơn, và từ “nguyên” là chọn lựa tối ưu vì nguyên là nguyên vẹn, chưa bị sứt mẻ (dù thực tế không còn như vậy), và khi đọc nghe cũng... vang hơn, không trầm như từ “cựu”(?)

Một số người còn cho rằng chỉ những cán bộ bị kỷ luật ở mức độ cách chức trở lên mới dùng từ “cựu” khi viết hay nói về họ. Đây là cách hiểu nguy hại, đầy cảm tính và miệt thị. Hiểu như vậy, chẳng lẽ tất cả các vị “cựu lãnh đạo” trên thế giới hoặc không cùng hệ thống chính trị với Việt Nam hiện nay đều bị kỷ luật?

Các sinh viên nước ngoài học tiếng Việt càng... “bó tay” với những cách dùng từ tréo ngoe như vậy. Tiếng Việt vốn đã phức tạp. Dân ngữ văn từng nói: “Phong ba bão táp không bằng ngữ pháp Việt Nam”. Xin đừng làm cho tiếng Việt rối rắm thêm và cần phải thống nhất cách dùng chứ không phân biệt đối xử. Càng không thể suy diễn xám xịt như kiểu lý giải về chữ “lon” của bà Cục trưởng Cục Văn hóa cơ sở thuộc Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch vừa qua.

In bài
Gửi bài cho bạn bè
CÙNG CHUYÊN MỤC
Đừng để nhóm lợi ích về bất động sản 'xé lẻ' thành phố mới
Xử lý chất thải rắn ở Quảng Nam: Tiền không phải là quan trọng nhất
Sống giữa vùng tâm dịch
Phú Quốc có thể sẽ bị kẹt xe, ngập nước như Hà Nội, TPHCM
Thiếu pháp lý riêng cho giải phóng mặt bằng, vốn ODA giải ngân chậm
“Nguyên” và “cựu”
Nguyễn Văn Mỹ
Thứ Bảy,  27/7/2019, 15:06 

“Nguyên” và “cựu”

Nguyễn Văn Mỹ

(TBKTSG) - Từ “nguyên” có đến mấy chục nghĩa khác nhau. Dân gian hiểu nôm na nguyên là nguyên vẹn (còn nguyên, nguyên khối, y nguyên, trinh nguyên...) hoặc khởi đầu (nguyên thủy, nguyên sơ, nguyên khai, nguyên là...). Từ “cựu” đơn giản hơn là đã qua (cựu trào, cựu thù, cựu hoàng...).

Bộ Chính trị kỷ luật cảnh cáo nguyên Phó Thủ tướng Vũ Văn Ninh. Vậy nên gọi ông Ninh là "cựu" hay "nguyên" mới chính xác?

Từ điển tiếng Việt định nghĩa “cựu” dùng để chỉ người từng giữ chức vụ đó nhưng nay đã nghỉ hẳn rồi, không còn làm việc nữa; “nguyên” dùng để chỉ người từng giữ chức vụ đó nhưng nay đã giữ chức vụ khác (nói chung là còn làm việc, chưa nghỉ). Hai từ này đồng nghĩa trong một số ngữ cảnh. Thực tế lại không như vậy trong văn viết và nói tại Việt Nam hiện nay.

Báo chí và các thông tin chính thống khi nhắc đến những vị lãnh đạo nước ngoài không còn tại nhiệm luôn ghi là “cựu” (cựu tổng thống, cựu thủ tướng, cựu nghị sĩ, cựu thị trưởng...). Các nhà lãnh đạo khác chính kiến cũng được gọi là “cựu” (“Cựu hoàng Bảo Đại”, “Cựu Phó tổng thống Việt Nam Cộng Hòa Nguyễn Cao Kỳ”...). Ngữ cảnh tương tự, khi nói về lãnh đạo Việt Nam hiện nay, báo chí và thông tin chính thống Việt Nam lại toàn dùng chữ “nguyên”, dù người được nhắc đến đã về hưu, thậm chí đã chết. Rất nhiều người không hiểu tại sao lại như vậy, không biết nguồn gốc, không rõ tự lúc nào.

Học sinh nêu thắc mắc thì thầy cô chỉ biết... đánh trống lảng. Có thể chính thầy cô cũng không biết, không hiểu thì làm sao giải thích cho học trò. Có người suy diễn rằng “cựu” là một từ nhạy cảm. Dùng từ này là kỵ húy, là bất kính với lãnh đạo vì cựu đồng nghĩa với cũ, đã qua, hết thời... Do vậy, cần phải dùng từ nào khác hay hơn, và từ “nguyên” là chọn lựa tối ưu vì nguyên là nguyên vẹn, chưa bị sứt mẻ (dù thực tế không còn như vậy), và khi đọc nghe cũng... vang hơn, không trầm như từ “cựu”(?)

Một số người còn cho rằng chỉ những cán bộ bị kỷ luật ở mức độ cách chức trở lên mới dùng từ “cựu” khi viết hay nói về họ. Đây là cách hiểu nguy hại, đầy cảm tính và miệt thị. Hiểu như vậy, chẳng lẽ tất cả các vị “cựu lãnh đạo” trên thế giới hoặc không cùng hệ thống chính trị với Việt Nam hiện nay đều bị kỷ luật?

Các sinh viên nước ngoài học tiếng Việt càng... “bó tay” với những cách dùng từ tréo ngoe như vậy. Tiếng Việt vốn đã phức tạp. Dân ngữ văn từng nói: “Phong ba bão táp không bằng ngữ pháp Việt Nam”. Xin đừng làm cho tiếng Việt rối rắm thêm và cần phải thống nhất cách dùng chứ không phân biệt đối xử. Càng không thể suy diễn xám xịt như kiểu lý giải về chữ “lon” của bà Cục trưởng Cục Văn hóa cơ sở thuộc Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch vừa qua.

In bài
Gửi bài cho bạn bè
TIN BÀI KHÁC  
Top
 
Giấy phép Báo điện tử số: 2302/GP-BTTTT, cấp ngày 29/11/2012
Tổng biên tập: Trần Minh Hùng.
Phó tổng biên tập phụ trách online: Phan Chiến Thắng.
Thư ký tòa soạn: Yến Dung, Phó thư ký tòa soạn: Minh Châu.
Tòa soạn: 35 Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Quận 1, TP.HCM. ĐT:(8428)3829 5936; Fax:(8428)3829 4294; Email: online@kinhtesaigon.vn
Thời báo Kinh tế Sài Gòn giữ bản quyền nội dung của trang web thesaigontimes.vn. Không sử dụng lại nội dung trên trang này dưới mọi hình thức, trừ khi được Thời báo Kinh tế Sài Gòn đồng ý bằng văn bản.
Trang ngoài sẽ được mở ra ở cửa sổ mới. Thời báo Kinh tế Sài Gòn Online không chịu trách nhiệm nội dung trang ngoài.
Bản quyền thuộc về SaigonTimesGroup.