Mobile Area

Công nghệ in 3D: càng khó bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ!

Thứ Năm,  30/7/2020, 17:20 
Lê Thị Thiên Hương

Công nghệ in 3D: càng khó bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ!

Lê Thị Thiên Hương

(TBKTSG) - Được sử dụng từ hơn 30 năm nay trong sản xuất công nghiệp, nhưng chỉ từ những năm gần đây công nghệ in 3D (in ba chiều) mới trở thành một chủ đề nóng hổi trong thế giới công nghệ, nhờ vào những ứng dụng kỳ diệu của nó trong cuộc sống.

Công nghệ in 3D cho phép thiết kế, thử nghiệm và tạo sản phẩm mẫu một cách vô cùng nhanh chóng. Chính vì thế, in 3D được coi là một công nghệ “đột phá”, là một lực đẩy đổi mới công nghệ nói chung và tạo ra nhiều cơ hội phát triển các dịch vụ mới nói riêng.

Thị trường in 3D cũng đang phát triển rất nhanh, đặc biệt trong lĩnh vực in “kim loại”. Theo một nghiên cứu do Viện Gartner thực hiện, số lượng máy in 3D bán ra đang tăng gấp đôi mỗi năm. Một nghiên cứu khác của Xerfi cho thấy thị trường máy in này trên thế giới sẽ tăng từ 2,8 tỉ euro năm 2014 lên tới 8,5 tỉ vào năm 2020. Ngoài các lĩnh vực sản xuất công nghiệp, số lượng máy bán ra hiện nay chủ yếu là cho các trường đại học và viện nghiên cứu (theo một báo cáo của Cục Sở hữu trí tuệ Pháp).

Được coi là sẽ tạo ra một cuộc cách mạng công nghiệp, cũng không có gì ngạc nhiên khi công nghệ in 3D đặt ra những thách thức to lớn trong lĩnh vực bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) ước tính rằng trong tương lai in 3D sẽ gây ra thiệt hại cho các chủ sở hữu quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) khoảng 100 tỉ đô la Mỹ mỗi năm. Đồng thời, một nghiên cứu năm 2016 của Innovation Plasturgie Composite cho thấy, khoảng 93% các nhà sản xuất sản phẩm nhựa và hợp chất không hề nắm rõ quy định luật pháp về SHTT liên quan tới in 3D!

Một sự việc gần đây cho thấy hiện thực này. Đó là vào những ngày dịch Covid-19 hoành hành dữ dội ở châu Âu, nhiều bệnh viện đã phải đối mặt với một vấn đề nan giải, là thiếu các thiết bị trợ thở. Để giải quyết vấn đề thiếu van máy thở, một bệnh viện ở thành phố Brescia, Ý đã có một ý tưởng có một không hai. Họ nhờ cậy đến hai kỹ sư vẽ ra bản thiết kế van 3D, và dùng máy in 3D để sản xuất ra thiết bị này để sử dụng cho bệnh nhân.

Kết quả là cho dù người dân thành phố Brescia hết lời ca ngợi sáng kiến này, bệnh viện lại nhận được cảnh cáo từ chủ sở hữu bằng sáng chế van máy thở, vì đã vi phạm các quy định về bảo vệ quyền SHTT của họ. Sự kiện này cho thấy tương lai không xa của các tranh chấp liên quan tới in 3D.

Rõ ràng là với công nghệ này, việc tạo ra mô hình in 3D của một tác phẩm, một thiết kế công nghiệp hay một đồ vật được bảo vệ bởi bằng sáng chế và sử dụng nó để tạo ra một bản sao cá nhân trở nên dễ dàng hơn nhiều. Vấn đề là hiện nay, ở mọi quốc gia đều tồn tại trong luật SHTT những ngoại lệ, trong đó có ngoại lệ cho phép sao chép tác phẩm hay thiết kế mà không cần có sự cho phép của chủ sở hữu quyền SHTT cũng như không cần phải trả thù lao. Cụ thể, việc sao chép này có thể được coi là hợp pháp nếu như đáp ứng một số điều kiện như sao chép để phục vụ mục đích riêng tư (Private copying), tôn trọng thông tin về tác giả (quyền nhân thân) và không làm ảnh hưởng tới khai thác thương mại bình thường của chủ sở hữu (trong pháp luật Việt Nam, điều này được quy định ở điều 25 và điều 125 Luật SHTT).

Tuy nhiên, khi công nghệ cho phép sao chép một cách quá dễ dàng như hiện nay, thì ngoại lệ này đang trở thành một điều chẳng lành cho chủ sở hữu quyền SHTT. Nếu như ai cũng có thể tự in cho bản thân một bản sao, thì rõ ràng là chủ sở hữu sẽ rất khó khăn để khai thác thương mại sáng chế của mình. Cũng chính vì thế, nhiều chuyên gia cho rằng nên sửa đổi luật SHTT, ví dụ như đưa ra quy định cấm in 3D từ những nguồn mẫu in bất hợp pháp, hay đánh thuế đặc biệt trên máy in 3D, nhằm hạn chế hậu quả từ công nghệ này tới SHTT cũng như đền bù phần thiệt hại của chủ sở hữu.

Vấn đề thứ hai đặt ra ở đây là làm thế nào để hạn chế vi phạm từ công nghệ in 3D một cách hiệu quả trên thực tế. Trong một trường hợp vi phạm, có thể có rất nhiều đối tượng liên quan, như các bên “trung gian”. Vậy thì đối tượng nào sẽ bị coi là vi phạm quyền SHTT? Luật SHTT của các quốc gia phát triển trên thế giới như của Mỹ hay của nhiều nước châu Âu đều quy định rõ ràng cả về vấn đề vi phạm trực tiếp (direct infringement) và vi phạm gián tiếp (indirect infringement). Vì thế, ở những quốc gia này tồn tại cơ sở pháp lý để ngăn chặn vi phạm một cách hiệu quả hơn. Ngược lại, trong trường hợp như Việt Nam, nơi luật pháp không có quy định đầy đủ về vi phạm gián tiếp, thì việc bảo vệ quyền SHTT chắc chắn sẽ gặp phải nhiều khó khăn hơn.

Hiện nay, in 3D còn là một hiện tượng khá mới mẻ, và các mẫu in 3D được chia sẻ tự do trên môi trường mạng thường do các cá nhân tự sáng tạo ra và chia sẻ. Tuy nhiên, đến khi thị trường in 3D đạt đến một ngưỡng phát triển cao hơn, thì nguy cơ cho việc bảo vệ quyền SHTT sẽ là một vấn đề không thể coi nhẹ.

In bài
Gửi bài cho bạn bè
CÙNG CHUYÊN MỤC
Hàng triệu người dân Mỹ Latin thiếu đói giữa đại dịch
Hãng chip lớn nhất Trung Quốc hứng đòn trừng phạt của Mỹ
Thâu tóm ARM, đòn 'nhất tiễn hạ song điêu' của Mỹ
Nhà chùa Nhật Bản cải cách quản trị để tồn tại qua dịch
Ưu tiên người trong nước, Singapore sẽ thịnh vượng như mô hình trước đó?
Công nghệ in 3D: càng khó bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ!
Lê Thị Thiên Hương
Thứ Năm,  30/7/2020, 17:20 

Công nghệ in 3D: càng khó bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ!

Lê Thị Thiên Hương

(TBKTSG) - Được sử dụng từ hơn 30 năm nay trong sản xuất công nghiệp, nhưng chỉ từ những năm gần đây công nghệ in 3D (in ba chiều) mới trở thành một chủ đề nóng hổi trong thế giới công nghệ, nhờ vào những ứng dụng kỳ diệu của nó trong cuộc sống.

Công nghệ in 3D cho phép thiết kế, thử nghiệm và tạo sản phẩm mẫu một cách vô cùng nhanh chóng. Chính vì thế, in 3D được coi là một công nghệ “đột phá”, là một lực đẩy đổi mới công nghệ nói chung và tạo ra nhiều cơ hội phát triển các dịch vụ mới nói riêng.

Thị trường in 3D cũng đang phát triển rất nhanh, đặc biệt trong lĩnh vực in “kim loại”. Theo một nghiên cứu do Viện Gartner thực hiện, số lượng máy in 3D bán ra đang tăng gấp đôi mỗi năm. Một nghiên cứu khác của Xerfi cho thấy thị trường máy in này trên thế giới sẽ tăng từ 2,8 tỉ euro năm 2014 lên tới 8,5 tỉ vào năm 2020. Ngoài các lĩnh vực sản xuất công nghiệp, số lượng máy bán ra hiện nay chủ yếu là cho các trường đại học và viện nghiên cứu (theo một báo cáo của Cục Sở hữu trí tuệ Pháp).

Được coi là sẽ tạo ra một cuộc cách mạng công nghiệp, cũng không có gì ngạc nhiên khi công nghệ in 3D đặt ra những thách thức to lớn trong lĩnh vực bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) ước tính rằng trong tương lai in 3D sẽ gây ra thiệt hại cho các chủ sở hữu quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) khoảng 100 tỉ đô la Mỹ mỗi năm. Đồng thời, một nghiên cứu năm 2016 của Innovation Plasturgie Composite cho thấy, khoảng 93% các nhà sản xuất sản phẩm nhựa và hợp chất không hề nắm rõ quy định luật pháp về SHTT liên quan tới in 3D!

Một sự việc gần đây cho thấy hiện thực này. Đó là vào những ngày dịch Covid-19 hoành hành dữ dội ở châu Âu, nhiều bệnh viện đã phải đối mặt với một vấn đề nan giải, là thiếu các thiết bị trợ thở. Để giải quyết vấn đề thiếu van máy thở, một bệnh viện ở thành phố Brescia, Ý đã có một ý tưởng có một không hai. Họ nhờ cậy đến hai kỹ sư vẽ ra bản thiết kế van 3D, và dùng máy in 3D để sản xuất ra thiết bị này để sử dụng cho bệnh nhân.

Kết quả là cho dù người dân thành phố Brescia hết lời ca ngợi sáng kiến này, bệnh viện lại nhận được cảnh cáo từ chủ sở hữu bằng sáng chế van máy thở, vì đã vi phạm các quy định về bảo vệ quyền SHTT của họ. Sự kiện này cho thấy tương lai không xa của các tranh chấp liên quan tới in 3D.

Rõ ràng là với công nghệ này, việc tạo ra mô hình in 3D của một tác phẩm, một thiết kế công nghiệp hay một đồ vật được bảo vệ bởi bằng sáng chế và sử dụng nó để tạo ra một bản sao cá nhân trở nên dễ dàng hơn nhiều. Vấn đề là hiện nay, ở mọi quốc gia đều tồn tại trong luật SHTT những ngoại lệ, trong đó có ngoại lệ cho phép sao chép tác phẩm hay thiết kế mà không cần có sự cho phép của chủ sở hữu quyền SHTT cũng như không cần phải trả thù lao. Cụ thể, việc sao chép này có thể được coi là hợp pháp nếu như đáp ứng một số điều kiện như sao chép để phục vụ mục đích riêng tư (Private copying), tôn trọng thông tin về tác giả (quyền nhân thân) và không làm ảnh hưởng tới khai thác thương mại bình thường của chủ sở hữu (trong pháp luật Việt Nam, điều này được quy định ở điều 25 và điều 125 Luật SHTT).

Tuy nhiên, khi công nghệ cho phép sao chép một cách quá dễ dàng như hiện nay, thì ngoại lệ này đang trở thành một điều chẳng lành cho chủ sở hữu quyền SHTT. Nếu như ai cũng có thể tự in cho bản thân một bản sao, thì rõ ràng là chủ sở hữu sẽ rất khó khăn để khai thác thương mại sáng chế của mình. Cũng chính vì thế, nhiều chuyên gia cho rằng nên sửa đổi luật SHTT, ví dụ như đưa ra quy định cấm in 3D từ những nguồn mẫu in bất hợp pháp, hay đánh thuế đặc biệt trên máy in 3D, nhằm hạn chế hậu quả từ công nghệ này tới SHTT cũng như đền bù phần thiệt hại của chủ sở hữu.

Vấn đề thứ hai đặt ra ở đây là làm thế nào để hạn chế vi phạm từ công nghệ in 3D một cách hiệu quả trên thực tế. Trong một trường hợp vi phạm, có thể có rất nhiều đối tượng liên quan, như các bên “trung gian”. Vậy thì đối tượng nào sẽ bị coi là vi phạm quyền SHTT? Luật SHTT của các quốc gia phát triển trên thế giới như của Mỹ hay của nhiều nước châu Âu đều quy định rõ ràng cả về vấn đề vi phạm trực tiếp (direct infringement) và vi phạm gián tiếp (indirect infringement). Vì thế, ở những quốc gia này tồn tại cơ sở pháp lý để ngăn chặn vi phạm một cách hiệu quả hơn. Ngược lại, trong trường hợp như Việt Nam, nơi luật pháp không có quy định đầy đủ về vi phạm gián tiếp, thì việc bảo vệ quyền SHTT chắc chắn sẽ gặp phải nhiều khó khăn hơn.

Hiện nay, in 3D còn là một hiện tượng khá mới mẻ, và các mẫu in 3D được chia sẻ tự do trên môi trường mạng thường do các cá nhân tự sáng tạo ra và chia sẻ. Tuy nhiên, đến khi thị trường in 3D đạt đến một ngưỡng phát triển cao hơn, thì nguy cơ cho việc bảo vệ quyền SHTT sẽ là một vấn đề không thể coi nhẹ.

In bài
Gửi bài cho bạn bè
TIN BÀI KHÁC  
Top
 
Giấy phép Báo điện tử số: 2302/GP-BTTTT, cấp ngày 29/11/2012
Tổng biên tập: Trần Minh Hùng.
Phó tổng biên tập phụ trách online: Phan Chiến Thắng.
Phó thư ký tòa soạn: Yến Dung, Minh Châu.
Tòa soạn: 35 Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Quận 1, TP.HCM. ĐT:(8428)3829 5936; Fax:(8428)3829 4294; Email: online@kinhtesaigon.vn
Thời báo Kinh tế Sài Gòn giữ bản quyền nội dung của trang web thesaigontimes.vn. Không sử dụng lại nội dung trên trang này dưới mọi hình thức, trừ khi được Thời báo Kinh tế Sài Gòn đồng ý bằng văn bản.
Trang ngoài sẽ được mở ra ở cửa sổ mới. Thời báo Kinh tế Sài Gòn Online không chịu trách nhiệm nội dung trang ngoài.
Bản quyền thuộc về SaigonTimesGroup.